Adhyaya 173

Verse 1

अत-४#-#का+ - दुर्योधन

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, sau đó tất cả những chiến binh ấy, say cuồng vì cơn điên của chiến trận, liền vội vã lao lên. Không chịu nổi sự sỉ nhục và bừng bừng phẫn nộ, họ xông thẳng về phía chiến xa của Yuyudhāna (Sātyaki).”

Verse 2

ते रथै: कल्पितै राजन हेमरूप्यविभूषितै: । सादिभिश्न गजैश्लैव परिवद्रु: समन्‍्तत:ः,नरेश्वर! उन्होंने सोने-चाँदीसे विभूषित एवं सुसज्जित रथों, घुड़सवारों और हाथियोंके द्वारा चारों ओरसे सात्यकिको घेर लिया

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, họ dùng những chiến xa được trang bị tinh xảo, điểm vàng dát bạc, cùng kỵ binh và tượng binh mà vây chặt Sātyaki bốn phía.

Verse 3

अथीैनं कोष्ठकीकृत्य सर्वतस्ते महारथा: । सिंहनादांस्ततश्नक्रुस्तर्जयन्ति सम सात्यकिम्‌,इस प्रकार सब ओरसे सात्यकिको कोष्ठबद्ध-सा करके वे महारथी योद्धा सिंहनाद करने और उन्हें डाँट बताने लगे

Sañjaya nói: Rồi những đại chiến xa ấy dồn ép Sātyaki tứ phía, như nhốt chàng vào một vòng vây chật hẹp; họ gầm vang như sư tử và cùng nhau hăm dọa, chế nhạo chàng.

Verse 4

ते भ्यवर्षञछरैस्तीक्ष्णै: सात्यकिं सत्यविक्रमम्‌ । त्वरमाणा महावीरा माधवस्य वधैषिण:

Sañjaya nói: Rồi những dũng sĩ ấy, vội vã và khát khao giết Sātyaki—bậc anh hùng có dũng lực chân thực—nghĩ rằng như thế sẽ giáng đòn vào phe của Mādhava, liền trút xuống chàng một trận mưa tên sắc nhọn.

Verse 5

तान्‌ दृष्टवा पततस्तूर्ण शैनेय: परवीरहा । प्रत्यगृह्नान्महाबाहु: प्रमुऊचन्‌ विशिखान्‌ बहून्‌

Sañjaya nói: Thấy chúng lao tới thật nhanh, Śaineya Sātyaki—kẻ diệt các dũng tướng địch—đón thẳng mũi xung phong ấy. Vị tráng sĩ cánh tay hùng mạnh liền phóng ra vô số mũi tên, lấy sức mạnh có kỷ luật mà đáp trả sức mạnh giữa cơn bão táp của chiến địa.

Verse 6

तत्र वीरो महेष्वास: सात्यकिर्युद्धदुर्मद: । निचकर्त शिरांस्युग्रै: शरै: संनतपर्वभि:,वहाँ महाधनुर्धर रणदुर्मद वीर सात्यकिने झुकी हुई गाँठवाले भयंकर बाणोंद्वारा बहुतेरे शत्रु-योद्धाओंके मस्तक काट डाले

Sañjaya nói: Tại đó, Sātyaki—bậc anh hùng, cung thủ kiệt xuất, say men cuồng nộ của chiến trận—đã chém lìa đầu của nhiều kẻ thù bằng những mũi tên dữ dằn, có các khớp cong, quật ngã họ giữa cơn bạo liệt không ngơi của chiến tranh.

Verse 7

हस्तिहस्तान्‌ हयग्रीवा बाहुनपि च सायुधान्‌ | क्षुरप्रै: शातयामास तावकानां स माधव:

Sañjaya nói: Mādhava (Kṛṣṇa), dùng những mũi tên sắc như dao cạo, đã chém đứt vòi voi như những cánh tay, chém lìa cổ ngựa, và cả cánh tay của các chiến binh cùng với vũ khí trong tay họ—khiến sức chiến đấu của quân ngài tan vỡ. Cảnh ấy phơi bày đạo lý nghiệt ngã của chiến tranh: tài nghệ và quyết tâm không dùng để mua vui, mà để dứt khoát tước đi khả năng gây hại của đối phương, trong khi bạo lực lại bộc lộ cái giá khủng khiếp của cuộc xung đột bị dẫn dắt bởi adharma.

Verse 8

पतितैश्नामरैश्वैव श्वेतच्छत्रैश्ष भारत । बभूव धरणी पूर्णा नक्षत्रैद्यौरिव प्रभो,भरतनन्दन! प्रभो! वहाँ गिरे हुए चामरों और श्वेत छत्रोंसे भरी हुई भूमि नक्षत्रोंसे युक्त आकाशके समान जान पड़ती थी

Sañjaya nói: Hỡi Bhārata, mặt đất rải đầy những chiếc quạt đuôi yak và những lọng trắng vương giả đã rơi xuống. Ôi chúa công, niềm vui của dòng Bharata, nền đất trông như bầu trời đầy sao.

Verse 9

एतेषां युयुधानेन युध्यतां युधि भारत । बभूव तुमुल: शब्द: प्रेतानां क्रनदतामिव,भारत! युद्धस्थलमें युयुधानके साथ जूझते हुए इन योद्धाओंका भयंकर आर्तनाद प्रेतोंके करुण-क्रन्दन-सा प्रतीत होता था

Sañjaya nói: Hỡi Bhārata, khi những chiến binh ấy giao chiến giữa chiến địa với Yuyudhāna, một tiếng gầm ghê rợn, hỗn loạn đã dậy lên—như tiếng than khóc thảm thiết của kẻ đã chết.

Verse 10

तेन शब्देन महता पूरिताभूद्‌ वसुन्धरा । रात्रि: समभवच्चैव तीव्ररूपा भयावहा,उस महान्‌ कोलाहलसे भरी हुई वह रणभूमि और रात्रि अत्यन्त उग्र एवं भयंकर जान पड़ती थी

Sañjaya nói: Bởi tiếng gầm vang dậy ấy, dường như cả mặt đất đều bị lấp đầy và chấn động. Và đêm tối cũng ập xuống, mang dáng vẻ dữ dằn, chất chứa kinh hoàng—khiến chiến địa, sau cơn náo động, càng thêm rợn người.

Verse 11

दीर्यमाणं बल॑ दृष्टवा युयुधानशराहतम्‌ । श्रुत्वा च विपुलं नादं निशीथे लोमहर्षणे

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, thấy quân mình bị mũi tên của Yuyudhāna (Sātyaki) đánh trúng mà rối loạn, tan tác; lại nghe giữa canh khuya rợn tóc gáy một tiếng gầm vang dậy, Duryodhana—bậc nhất trong hàng chiến sĩ xa chiến—liền nhiều lần bảo người đánh xe: “Hãy thúc ngựa ta đến nơi tiếng náo động ấy đang dấy lên.”

Verse 12

सुतस्तवाब्रवीद्‌ राजन्‌ सारथिं रथिनां वर: । यत्रैष शब्दस्तत्राश्वांश्वोदयेति पुनः पुन:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, con trai của ngài—bậc nhất trong hàng chiến sĩ xa chiến—đã nhiều lần bảo người đánh xe: “Hãy thúc ngựa đến nơi tiếng náo động ấy đang dấy lên.”

Verse 13

तेन संचोद्यमानस्तु ततस्तांस्तुरगोत्तमान्‌ | सूत: संचोदयामास युयुधानरथं प्रति,उसका आदेश पाकर सारथिने उन श्रेष्ठ घोड़ोंको सात्यकिके रथकी ओर हाँक दिया

Được ông thúc giục, người đánh xe liền cho những tuấn mã ấy lao tới, hướng thẳng về chiến xa của Yuyudhāna (Sātyaki).

Verse 14

ततो दुर्योधन: क्रुद्धो दृढ्धन्वा जितक्लम: । शीघ्रहस्तश्चित्रयोधी युयुधानमुपाद्रवत्‌

Sañjaya nói: Rồi Duryodhana, bừng bừng phẫn nộ—vững tay cung, không biết mỏi, ra đòn mau lẹ, và giao chiến bằng nhiều mưu thế—xông thẳng đến tấn công Yuyudhāna (Sātyaki).

Verse 15

ततः पूर्णायतोत्सृष्टे: शरैः शोणितभोजनै: । दुर्योधन द्वादशभिर्माधव: प्रत्यविध्यत,तब मधुवंशी युयुधानने धनुषको पूर्णतः खींचकर छोड़े गये बारह रक्तभोजी बाणोंद्वारा दुर्योधनको घायल कर दिया

Sañjaya nói: Bấy giờ Mādhava kéo căng cung hết mức, phóng những mũi tên như “uống máu”, và bắn trúng Duryodhana bằng mười hai mũi.

Verse 16

दुर्योधनस्तेन तथा पूर्वमेवार्दित: शरै: | शैनेयं दशभिर्बाणै: प्रत्यविध्यदमर्षित:,सात्यकिने जब पहले ही अपने बाणोंसे दुर्योधनको पीड़ित कर दिया, तब उसने भी अमर्षमें भरकर उन्हें दस बाण मारे

Sañjaya nói: Duryodhana, vốn đã bị những mũi tên ấy làm đau đớn từ trước, bừng bừng phẫn nộ và đáp trả, đâm xuyên Śaineya bằng mười mũi tên.

Verse 17

ततः समभवद्‌ युद्ध तुमुलं भरतर्षभ । पज्चालानां च सर्वेषां भरतानां च दारुणम्‌,भरतश्रेष्ठ! तदनन्तर समस्त पांचालों और भरतवंशियोंका वहाँ भयंकर युद्ध होने लगा

Sañjaya nói: Rồi một trận chiến ầm ầm, khốc liệt và ghê gớm bùng lên giữa toàn thể người Pāñcāla và người Bhārata, hỡi bậc tráng kiện nhất trong dòng Bhārata.

Verse 18

शैनेयस्तु रणे क्रुद्धस्तव पुत्र महारथम्‌ । सायकानामशीत्या तु विव्याधोरसि भारत

Sañjaya nói: Giữa trận mạc, Śaineya nổi giận, bắn tám mươi mũi tên vào ngực con trai ngài—vị đại chiến xa—hỡi Bhārata.

Verse 19

भारत! रणभूमिमें कुपित हुए सात्यकिने आपके महारथी पुत्रकी छातीमें अस्सी सायकोंद्वारा प्रहार किया ।।

Sañjaya nói: Rồi trong trận ấy, Sātyaki dùng tên bắn hạ ngựa của đối phương, đưa chúng về cõi Yama. Với một mũi tên có lông vũ, chàng cũng lập tức hạ gục người đánh xe, làm hắn rơi khỏi chiến xa.

Verse 20

हताश्वे तु रथे तिष्ठन्‌ पुत्रस्तव विशाम्पते । मुमोच निशितान्‌ बाणान्‌ शैनेयस्य रथं प्रति

Sañjaya nói: Hỡi bậc chúa tể muôn dân! Dẫu ngựa kéo chiến xa đã bị giết, con trai của ngài vẫn đứng vững trên xe, phóng những mũi tên sắc nhọn về phía chiến xa của Śaineya.

Verse 21

प्रजानाथ! तब आपका पुत्र उस अश्वहीन रथपर खड़ा हो सात्यकिके रथकी ओर पैने बाण छोड़ने लगा ।।

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, giữa trận tiền, Śaineya (Sātyaki) như một bậc thầy binh khí, đã chém gãy năm mươi mũi tên do con trai ngài bắn tới.

Verse 22

अथापरेण भल्लेन मुष्टिदेशे महद्‌ धनु: । चिच्छेद तरसा युद्धे तव पुत्रस्य माधव:

Sañjaya nói: Rồi với một mũi tên sắc khác, Mādhava (Kṛṣṇa) đã mau lẹ chém đứt giữa chiến địa cây cung lớn của con trai ngài ngay tại chỗ tay nắm.

Verse 23

विरथो विधनुष्कश्न सर्वलोकेश्वर: प्रभु: । आरुरोह रथं तूर्ण भास्वरं कृतवर्मण:,तब सम्पूर्ण जगत्‌का स्वामी शक्तिशाली वीर दुर्योधन धनुष और रथसे हीन होकर तुरंत ही कृतवर्माके तेजस्वी रथपर आरूढ़ हो गया

Sañjaya nói: Khi ấy Duryodhana—dẫu là bậc hùng cường, nổi danh như chúa tể giữa nhân gian—đã lâm cảnh không xe, không cung; và trong khoảnh khắc mong manh ấy, hắn vội vã lên chiến xa rực sáng của Kṛtavarman.

Verse 24

दुर्योधने परावृत्ते शैनेयस्तव वाहिनीम्‌ | द्रावयामास विशिखैर्निशामध्ये विशाम्पते,प्रजानाथ! उस आधीरातके समय दुर्योधनके पराड्मुख हो जानेपर सात्यकिने आपकी सेनाको अपने बाणोंद्वारा खदेड़ना आरम्भ किया

Sañjaya nói: Hỡi chúa tể loài người! Giữa đêm khuya, khi Duryodhana đã quay lưng thoái lui, Śaineya (Sātyaki) bắt đầu dùng mưa tên xua đuổi quân đội của ngài.

Verse 25

शकुनिश्चार्जुनं राजन्‌ परिवार्य समन्तत:ः । रथैरनेकसाहसैर्गजैश्ञापि सहस्रश:

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, Śakuni đã vây Arjuna bốn phía—ép sát bằng hàng vạn chiến xa, và cả voi trận cũng từng ngàn từng ngàn kéo đến.

Verse 26

तथा हयसहसैश्न नानाशस्त्रैरवाकिरत्‌ । राजन! उधर शकुनिने कई हजार रथों

Sañjaya thưa: Cũng như thế, với vô số kỵ mã và đủ loại binh khí, chúng trút mưa tên đạn. Tâu Đại vương, khi Śakuni vây Arjuna bốn phía bằng hàng ngàn chiến xa, hàng ngàn voi trận và hàng ngàn ngựa chiến, hắn bắt đầu giáng xuống một trận mưa vũ khí muôn dạng, dữ dội. Thế là mọi đại thần khí đều bị phóng thẳng về phía Arjuna.

Verse 27

तान्यर्जुन: सहस्राणि रथवारणवाजिनाम्‌

Sañjaya thưa: Arjuna đã đánh gục bọn chúng—hàng ngàn chiến xa, voi trận và ngựa chiến—và dồn ép trận mạc bằng sức mạnh không hề lơi nghỉ.

Verse 28

ततस्तु समरे शूर: शकुनि: सीबलस्तदा

Sañjaya thưa: Rồi giữa trận tiền, dũng sĩ Śakuni thuộc dòng Saubala tiến lên.

Verse 29

विव्याध निशितैर्बाणैरर्जुनं प्रहसन्निव । पुनश्चैव शतेनास्य संरुरोध महारथम्‌

Sañjaya thưa: Cười như để nhạo báng, hắn dùng những mũi tên sắc nhọn đâm xuyên Arjuna; rồi lại bắn thêm một trăm mũi nữa, chặn lại và dồn ép vị đại xa chiến ấy.

Verse 30

उस समय समरभूमिमें सुबलकुमार शूरवीर शकुनिने हँसते हुए-से तीखे बाणोंद्वारा अर्जुनको बींध डाला। फिर सौ बाण मारकर उनके विशाल रथको अवरुद्ध कर दिया ।।

Sañjaya nói: Khi ấy trên chiến địa, Shakuni—dũng sĩ, con của Suvala—dường như bật cười khi dùng những mũi tên sắc nhọn xuyên trúng Arjuna. Rồi hắn bắn liền một trăm mũi, chặn đà tiến của cỗ chiến xa lớn của Arjuna. Nhưng Arjuna, hỡi Bharata, đã đáp trả trong trận bằng cách bắn Shakuni hai mươi mũi tên, và cũng đánh trúng các cung thủ hùng mạnh khác, mỗi người ba mũi—một sự đáp đền tương xứng, giữ đúng phép tắc của chiến binh giữa cơn hỗn loạn của chiến tranh.

Verse 31

निवार्य तान्‌ बाणगणैर्युधि राजन्‌ धनंजय: । जघान तावकान्‌ योधान्‌ वज्रपाणिरिवासुरान्‌

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, giữa trận mạc, Dhanañjaya (Arjuna) dùng những loạt tên dày đặc chặn đứng các chiến binh ấy, rồi đánh hạ quân sĩ của bệ hạ—như Vajrapāṇi Indra diệt trừ bọn Asura.

Verse 32

भुजैश्छिन्नैर्महीपाल हस्तिहस्तोपमैर्मथे । समाकीर्णा मही भाति पज्चास्यैरिव पन्नगै:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, chiến địa rải đầy những cánh tay bị chém đứt, to như vòi voi, khiến mặt đất trông như bị phủ kín bởi những con rắn năm đầu.

Verse 33

शिरोभि: सकिरीटैश्व सुनसैश्चारुकुण्डलै: । संदष्टौष्ठ पुटै: क्रुद्धस्तथैवोद्धूतलोचनै:

Sañjaya nói: Trên chiến địa nằm la liệt những chiếc đầu bị chém rời—vẫn còn đội vương miện sáng lấp lánh, mang sống mũi thanh tú và đôi hoa tai đẹp đẽ. Môi họ nghiến chặt giữa răng vì cơn giận, đôi mắt trợn trừng trong vẻ dữ dội, kinh hoàng. Thế là những cái đầu của các kṣatriya, từng gắn với lời nói cao nhã và đồ trang sức vương giả, nay trở thành dấu ấn rùng rợn của cái giá chiến tranh, biến “vẻ huy hoàng” của chiến trường thành một sự nhại lại ghê gớm của cái đẹp.

Verse 34

निष्कचूडामणिधरै: क्षत्रियाणां प्रियंवदै: । पड़कजैरिव विन्यस्तै: पतितैर्विबभौ मही

Sañjaya nói: Mặt đất như sáng lên bởi những chiếc đầu kṣatriya đã ngã xuống—những người từng đeo đồ vàng và ngọc trên mũ miện, nổi tiếng với lời nói dịu dàng—nằm rải rác như thể hoa sen được bày trên nền đất. Hình ảnh ấy làm nổi bật nghịch lý bi thương của chiến tranh: kẻ từng trang sức và nhã nhặn nay hóa thành chiến lợi phẩm vô tri, và “vẻ đẹp” của chiến trường là một cảnh tượng ghê gớm, mang sức nặng đạo lý, sinh ra từ tàn sát.

Verse 35

कृत्वा तत्‌ कर्म बीभत्सुरुग्रमुग्रपराक्रम: । विव्याध शकुनिं भूय: पञ्चभिननतपर्वभि:

Sañjaya nói: Sau khi thực hiện hành động ghê rợn ấy, Arjuna—dữ dội và có uy lực chiến trận đáng sợ—lại đâm xuyên Śakuni lần nữa bằng năm mũi tên có khớp không cong, thúc đẩy đòn công kích tiến lên trong đà chiến cuộc nghiệt ngã.

Verse 36

अताडयदुलूकं च त्रिभिरेव तथा शरै: । भयंकर पराक्रमी अर्जुनने वह वीरोचित कर्म करके झुकी हुई गाँठवाले पाँच बाणोंद्वारा पुनः शकुनिको घायल किया। साथ ही तीन बाणोंसे उलूकको भी व्यथित कर दिया ।।

Sañjaya nói: Arjuna, vị anh hùng đáng sợ, cũng đánh Ulūka chỉ bằng ba mũi tên. Ulūka, tuy bị thương như vậy, vẫn trả đũa bằng cách bắn vào Vāsudeva (Kṛṣṇa). Đoạn này nêu bật sự trao đổi đòn đánh không dứt của chiến tranh—dũng lực và phản dũng lực—đồng thời nhấn mạnh căng thẳng đạo lý của trận mạc: kẻ bị thương vẫn tiếp tục hung hăng, và người đánh xe (đấng dẫn đường) cũng trở thành mục tiêu trực tiếp.

Verse 37

अर्जुन: शकुनेश्चापं सायकैरच्छिनद्‌ रणे

Sañjaya nói: Giữa trận tiền, Arjuna dùng tên chém đứt cây cung của Śakuni—một hành động khẳng định kỹ nghệ chiến đấu có kỷ luật và mục đích đạo lý: vô hiệu hóa khả năng gây hại của đối phương, chứ không sa vào sự tàn bạo vô ích.

Verse 38

ततो रथादवप्लुत्य सौबलो भरतर्षभ

Sañjaya nói: Rồi Saubala (Śakuni) nhảy xuống khỏi chiến xa—hỡi bậc trượng phu trong dòng Bharata—và hành động, đánh dấu sự chuyển biến đột ngột từ chiến trận trên xe sang cuộc giáp chiến cận kề giữa cơn hỗn loạn của chiến trường.

Verse 39

तावेकरथमारूढौ पितापुत्रौ महारथौ

Sañjaya nói: Hai người ấy—cha và con, đều là những đại xa thủ—cùng lên một chiến xa, tiến lui như một giữa sức ép của chiến trận. Câu này nhấn mạnh mối dây huyết thống và bổn phận gắn bó, dẫu chiến tranh buộc người thân phải hành động với kỷ luật và quyết tâm trong cơn giằng xé đạo lý.

Verse 40

तौ तु विद्ध्वा महाराज पाण्डवो निशितै:शरै:

Sañjaya nói: Tâu đại vương, người Pāṇḍava, sau khi bắn trúng cả hai bằng những mũi tên sắc như dao cạo, liền thúc trận chiến tiến lên—một hình ảnh của ý chí chiến binh không nao núng giữa bổn phận nghiệt ngã của chiến tranh.

Verse 41

अनिलेन यथाभ्राणि विच्छिन्नानि समन्तत:

Sañjaya nói: “Như mây bị gió xé tán ra bốn phía…”—gợi cảnh chiến trường bỗng chốc tan tác, rối loạn, nơi cả kẻ hùng mạnh cũng bị những lực vượt ngoài kiểm soát bẻ gãy; và gánh nặng đạo lý của chiến tranh hiện lên trong sự mong manh của đội hình và sinh mạng.

Verse 42

तद्‌ बल॑ भरतश्रेष्ठ वध्यमानं तदा निशि

Sañjaya nói: “Hỡi bậc ưu tú trong dòng Bharata, đạo quân ấy, bị chém giết và tiêu diệt trong bóng tối của đêm…” (lời kể còn tiếp), làm nổi bật sự căng thẳng đạo lý nghiệt ngã của cuộc tàn sát ban đêm giữa cơn hỗn loạn chiến tranh.

Verse 43

उत्सृज्य वाहान्‌ समरे चोदयन्तस्तथा परे

Sañjaya nói: Trong trận ấy, có kẻ bỏ lại chiến mã, còn người khác—cả phía đối địch nữa—vẫn thúc ngựa lao lên, tiếp tục xông tới giữa cơn hỗn loạn chiến tranh.

Verse 44

विजित्य समरे योधांस्तावकान्‌ भरतर्षभ

Sañjaya nói: “Hỡi tráng sĩ như hùng ngưu trong dòng Bharata, sau khi đã đánh bại các chiến binh của ngài trên chiến địa…”

Verse 45

धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणं विद्ध्वा त्रिभि: शरै:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, Dhṛṣṭadyumna bắn trúng Droṇa bằng ba mũi tên rồi dồn ép tấn công—một cảnh khắc họa đà tiến khốc liệt của chiến trận, nơi ngay cả bậc thầy đáng tôn kính cũng bị đối xử như một chiến binh khi ranh giới của chiến tranh đã bị vượt qua.

Verse 46

तन्निधाय धनुर्भूमौ द्रोण: क्षत्रियमर्दन:

Sañjaya nói: Đặt cây cung xuống đất, Droṇa—kẻ nghiền nát các chiến sĩ—dừng lại trong chốc lát; cử chỉ ấy báo hiệu một chuyển biến quyết liệt về đạo lý và cảm xúc của trận chiến: việc tạm gác vũ khí gợi lên sự mệt mỏi, sự tự chế, hoặc một sự quay vào nội tâm giữa những đòi hỏi không ngừng của bổn phận kṣatriya.

Verse 47

धृष्टद्युम्नं ततो द्रोणो विद्ध्वा सप्तभिराशुगै:

Sañjaya nói: Rồi Droṇa bắn trúng Dhṛṣṭadyumna bằng bảy mũi tên bay vút, thúc trận chiến tiến lên—một hành động phản chiếu sự dữ dội không ngơi của bổn phận, nơi tài nghệ binh khí được vận dụng không chút ngừng nghỉ trước một đối thủ hàng đầu.

Verse 48

त॑ निवार्य शरैस्तूर्ण धृष्टद्युम्नो महारथ:

Sañjaya nói: Nhanh chóng dùng một loạt mũi tên để chặn lại, Dhṛṣṭadyumna—vị đại xa chiến—giữ cho đợt xung kích ấy không tràn tới. Trong bầu không khí đạo lý của chiến trường, câu này nêu bật sự tự chế có kỷ luật và trách nhiệm chiến thuật: lấy lực đối lực một cách chừng mực để bảo vệ phe mình và giữ trọn bổn phận của người chỉ huy.

Verse 49

व्यधमत्‌ कौरवीं सेनामासुरीं मघवानिव । महारथी धृष्टद्युम्नने तुरंत ही अपने बाणोंद्वारा द्रोणाचार्यको रोककर कौरव-सेनाका उसी प्रकार विनाश आरम्भ किया, जैसे इन्द्र आसुरी सेनाका संहार करते हैं ।।

Sañjaya nói: Vị đại xa chiến Dhṛṣṭadyumna, nhanh chóng dùng chính mũi tên của mình kìm hãm Droṇācārya, rồi bắt đầu nghiền nát đạo quân Kaurava—như Maghavan (Indra) diệt trừ binh đoàn Asura. Câu kệ đặt cuộc công kích ấy không phải là cơn giận mù quáng, mà là một hành động quyết đoán trong thế căng đạo lý của chiến tranh: chế ngự một bậc thầy-chiến binh đáng sợ và xoay chuyển đà trận về phía tiêu diệt lực lượng đối địch.

Verse 50

उभयो: सेनयोर्मथ्ये नराश्रृद्धिपवाहिनी

Sañjaya nói: Giữa hai đạo quân dâng lên một dòng thác người—một dòng chiến sĩ ngày càng cuộn lớn—xô tới giữa chiến địa.

Verse 51

द्रावयित्वा तु तत्‌ सैन्यं धृष्टद्युम्न: प्रतापवान्‌

Sañjaya nói: Sau khi đánh tan đạo quân ấy, Dhṛṣṭadyumna dũng mãnh—rực cháy uy lực chiến trận—đã xua quân đối phương tháo chạy, đẩy cuộc giao tranh tiến lên theo đà nghiệt ngã của chiến tranh.

Verse 52

अथ दथ्मुर्महाशड्खान्‌ धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ

Sañjaya nói: Rồi Dhṛṣṭadyumna và Śikhaṇḍin thổi những tù và ốc lớn, vang lên như hiệu lệnh của quyết tâm và sẵn sàng, khi đà chiến trận vẫn cuồn cuộn tiến tới.

Verse 53

जित्वा रथसहस््राणि तावकानां महारथा: । सिंहनादरवांश्वक्रु: पाण्डवा जितकाशिन:

Sañjaya nói: Sau khi đánh bại hàng nghìn chiến xa thuộc phe ngài, các đại chiến xa của Pāṇḍava—hân hoan vì chiến thắng—đã gầm lên tiếng thét như sư tử, hỡi chúa tể muôn dân. Trong khuôn khổ đạo lý của sử thi, tiếng thét ấy không chỉ là kiêu hãnh, mà là làn sóng sĩ khí dâng trào sau khi vượt qua lực lượng áp đảo, khiến đà bi kịch của cuộc chiến càng thêm dữ dội, nơi dũng lực và bổn phận va chạm với sự tàn phá ngày một chồng chất.

Verse 54

पश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च रणोत्कटा: । तथा द्रोणस्य शूरस्य द्रौणेश्वैव विशाम्पते

Sañjaya nói: Hỡi chúa tể muôn dân, hỡi vua của loài người—ngay trước mắt con trai ngài (Duryodhana), trước mắt Karṇa, và cũng trước mắt Droṇa dũng mãnh cùng con trai của Droṇa (Aśvatthāman), các đại chiến xa Pāṇḍava—cuồng nhiệt trong chiến trận—đã đánh tan hàng nghìn chiến xa của ngài, rồi gầm lên như sư tử trong khải hoàn. Cảnh ấy cho thấy sức mạnh và đà chiến tranh có thể lật nhào cả sự tự tin của những danh tướng, nhắc người nghe rằng quyền lực không có nền tảng chính nghĩa thì mong manh giữa cơn bão đạo lý của chiến địa.

Verse 171

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे संकुलयुद्धे एकसप्तत्यधिकशततमो<ध्याय:

Như vậy, trong bộ «Śrī Mahābhārata», thuộc «Droṇa Parva»—đặc biệt ở phần nói về việc sát hại Ghaṭotkaca—đây là phần kết của chương thứ một trăm bảy mươi mốt, thuật lại trận chiến ban đêm và cuộc giao tranh rối ren, dày đặc, quấn chặt vào nhau. Lời kết chương này đánh dấu điểm chuyển của mạch truyện: sau sức ép đạo lý của chiến trận trong bóng tối và cơn hỗn loạn của đao binh, văn bản chính thức khép lại chương, nhấn mạnh rằng sự vô trật tự của chiến tranh càng tăng khi người ta đánh nhau trong đêm đen và cuồng loạn.

Verse 263

अर्जुन योधयन्ति स्म क्षत्रिया: कालचोदिता: । वे कालप्रेरित क्षत्रिय अर्जुनपर बड़े-बड़े अस्त्रोंकी वर्षा करते हुए उनके साथ युद्ध करने लगे

Sañjaya nói: Bị Thời gian (Kāla) thúc ép, các chiến binh kṣatriya xông vào Arjuna, giao chiến với chàng, và trút xuống chàng mưa tên đạn, những thứ vũ khí hùng mạnh—một hình ảnh của chiến tranh, nơi ý chí con người bị ép cuốn vào đà vận hành lớn lao, định mệnh của sự hủy diệt.

Verse 366

ननाद च महानादं पूरयन्निव मेदिनीम्‌ | इस प्रकार घायल होनेपर उलूकने भगवान्‌ श्रीकृष्णपर प्रहार किया और पृथ्वीको गुँजाते हुए-से बड़े जोरसे गर्जना की

Sañjaya nói: Hắn gầm lên một tiếng gầm lớn, như thể làm đầy cả mặt đất bằng tiếng vang. Dẫu bị thương, Ulūka vẫn đánh vào Bhagavān Śrī Kṛṣṇa và, với tiếng thét như sấm, khiến đất trời như rung chuyển—một hình ảnh của sự hung bạo nơi chiến trận, khi cơn giận và thói ngạo mạn vẫn bùng lên giữa thương tích, đối lập gay gắt với sự điềm tĩnh theo dharma của Kṛṣṇa giữa bạo lực.

Verse 373

निनन्‍्ये च चतुरो वाहान्‌ यमस्य सदन प्रति । उस समय अर्जुनने रणभूमिमें अपने बाणोंद्वारा शकुनिका धनुष काट दिया और उसके चारों घोड़ोंको भी यमलोक भेज दिया

Sañjaya nói: Giữa cơn nóng lửa của chiến địa, Arjuna dùng tên chém đứt cây cung của Śakuni, rồi lại tiễn bốn con ngựa của hắn về cõi của Yama—một hình ảnh của đòn đánh mau lẹ, quyết đoán, nơi tài nghệ chiến trận trở thành khí cụ của cái chết không thể tránh trên chiến trường.

Verse 386

उलूकस्य रथं तूर्णमारुरोह विशाम्पते । प्रजापालक भरतश्रेष्ठ! तब सुबलपुत्र शकुनि अपने रथसे कूदकर तुरंत ही उलूकके रथपर जा चढ़ा

Sañjaya nói: Hỡi chúa của muôn dân, hỡi bậc hộ dân, bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata—khi ấy Śakuni, con của Subala, nhảy khỏi chiến xa của mình và lập tức leo lên chiến xa của Ulūka. Giữa sức ép của chiến trận, sự đổi xe chớp nhoáng ấy báo hiệu sự phối hợp chiến thuật khẩn cấp và sự sẵn sàng bỏ vị trí riêng để giành lợi thế tức thời.

Verse 396

पार्थ सिषिचतुर्बाणैर्गिरिं मेघाविवाम्बुभि: । एक रथपर आरूढ़ हुए पिता और पुत्र दोनों महारथियोंने अर्जुनपर उसी प्रकार बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी, जैसे दो मेघखण्ड अपने जलसे किसी पर्वतको सींच रहे हों

Sañjaya thưa: Người cha và người con—cả hai đều là đại chiến sĩ, cùng đứng trên một cỗ chiến xa—đã bắt đầu trút mưa tên lên Pārtha (Arjuna), như hai khối mây dồn nước tưới đẫm một ngọn núi. Hình ảnh ấy cho thấy trong cơn cuồng nộ của chiến trận, tình thân và sự tự chế bị che lấp bởi ý chí võ dũng, và Arjuna trở thành tâm điểm của bạo lực tập trung, phối hợp chặt chẽ.

Verse 403

विद्रावयंस्तव चमूं शतशो व्यधमच्छरै: । महाराज! परंतु पाण्डुनन्दन अर्जुनने उन दोनोंको तीखे बाणोंसे घायल करके आपकी सेनाको भगाते हुए उसे सैकड़ों बाणोंसे छिन्न-भिन्न कर दिया

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương! Nhưng Arjuna, con của Pāṇḍu, đã dùng những mũi tên sắc nhọn làm hai người kia bị thương; rồi vừa xua quân của bệ hạ tan chạy, chàng vừa dùng hàng trăm mũi tên xé nát đạo quân ấy. Cảnh tượng ấy phơi bày đạo lý nghiệt ngã của chiến tranh: tài nghệ được biểu lộ bằng kỹ năng kỷ luật, nhưng lại diễn ra giữa sự tất yếu bi thảm của bạo lực và sự sụp đổ của quân trận trước mưu lược vượt trội.

Verse 416

विच्छिन्नानि तथा राजन्‌ बलान्यासन्‌ विशाम्पते । प्रजापालक नरेश! जैसे हवा बादलोंको चारों ओर उड़ा देती है, उसी प्रकार अर्जुनने आपकी सेनाओं को छिजन्न-भिन्न कर दिया

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, bậc chúa của muôn dân, quân của bệ hạ đã bị đập vỡ và tản mác như thế. Như gió xua mây tan ra bốn phía, Arjuna cũng đã phá vỡ các đạo quân của bệ hạ, khiến chúng phân mảnh và rối loạn.

Verse 426

प्रदुद्राव दिश: सर्वा वीक्षमाणं भयार्दितम्‌ । भरतश्रेष्ठ उस समय रात्रिमें अर्जुनद्वारा मारी जाती हुई आपकी सेना भयसे पीड़ित हो सम्पूर्ण दिशाओंकी ओर देखती हुई भाग चली

Sañjaya thưa: Bị nỗi sợ giày vò, đạo quân—đảo mắt nhìn khắp bốn phương để tìm chỗ an toàn—đã tan vỡ và bỏ chạy tứ phía. Trong đêm, khi Arjuna chém giết họ, cơn hoảng loạn trùm xuống, và trật tự quân ngũ sụp đổ thành một cuộc tháo chạy tuyệt vọng.

Verse 433

सम्भ्रान्ता: पर्यधावन्त तस्मिंस्तमसि दारुणे | कुछ लोग अपने वाहनोंको समरांगणमें ही छोड़कर भाग चले। दूसरे लोग उन्हें तेजीसे हॉँकते हुए भागे और कितने ही सैनिक भ्रान्त होकर उस दारुण अन्धकारमें चारों ओर चक्कर काटते रहे

Sañjaya thưa: Trong bóng tối ghê rợn ấy, các chiến binh bị hoảng loạn và rối trí, chạy tán loạn khắp nơi. Có kẻ bỏ lại chiến xa và ngựa ngay giữa chiến trường mà trốn chạy; kẻ khác thúc xe lao đi hết tốc lực để thoát thân; và nhiều binh sĩ, lạc lối trong cơn kinh hãi, cứ quay vòng vô định trong màn đêm nghiệt ngã—cho thấy nỗi sợ có thể làm tan chảy kỷ luật và trật tự nơi chiến trận.

Verse 443

दभ्मतुर्मुदिती शड्खौ वासुदेवधनंजयौ । भरतश्रेष्ठ! रणभूमिमें आपके योद्धाओंको जीतकर प्रसन्नतासे भरे हुए भगवान्‌ श्रीकृष्ण और अर्जुन अपना-अपना शंख बजाने लगे

Sañjaya thưa: Ôi bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata! Trên chiến địa, sau khi khuất phục các dũng sĩ của ngài, Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) và Dhanañjaya (Arjuna), lòng tràn hoan hỷ, đã thổi những chiếc tù và của riêng mình. Âm vang ấy không chỉ là dấu hiệu thắng lợi, mà còn là lời tuyên cáo có chủ ý về quyết tâm và chính nghĩa, giữa gánh nặng đạo lý của chiến tranh.

Verse 453

चिच्छेद धनुषस्तूर्ण ज्यां शरेण शितेन ह । महाराज! उधर धृष्टद्युम्नने तीन बाणोंसे द्रोणाचार्यको बींधकर तुरंत ही तीखे बाणसे उनके धनुषकी प्रत्यंचा काट डाली

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương! Ở phía ấy, Dṛṣṭadyumna bắn ba mũi tên xuyên vào Droṇācārya, rồi ngay trong khoảnh khắc, bằng một mũi tên sắc bén, chém đứt dây cung của ông. Giữa căng thẳng đạo lý của cuộc chiến, hành động ấy cho thấy sự khẩn cấp về chiến thuật—tước vũ khí của vị thầy chiến binh đáng sợ để ngăn thêm thảm sát—nhưng cũng phơi bày cái tất yếu bi thương của bạo lực khi dharma bị tranh chấp ngay trên chiến địa.

Verse 463

आददेअन्यद्‌ धनु: शूरो वेगवत्‌ सारवत्तरम्‌ । तब क्षत्रियमर्दन शूरवीर द्रोणाचार्यने उस धनुषको भूमिपर रखकर दूसरा अत्यन्त प्रबल और वेगशाली धनुष हाथमें लिया

Sañjaya thưa: Vị dũng sĩ ấy liền cầm lấy một cây cung khác—mạnh hơn, nhanh hơn và thích hợp hơn cho chiến trận. Gác vũ khí trước xuống đất, ông chọn phương tiện cường mãnh để tiếp tục giao tranh, bộc lộ sự leo thang không ngừng vốn thuộc về cuộc chiến được xem là chính nghĩa, khi bổn phận đã định và cuộc đối đầu trở nên không khoan nhượng.

Verse 473

सारथिं पजञ्चभिर्बाणै राजन्‌ विव्याध संयुगे । राजन! तत्पश्चात द्रोणने युद्धस्थलमें धृष्टद्युम्मको सात बाणोंसे बींधकर उनके सारथिको पाँच बाँणोंसे घायल कर दिया

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương! Giữa trận tiền, ông ta bắn năm mũi tên xuyên người đánh xe. Rồi sau đó, Droṇa bắn Dṛṣṭadyumna bảy mũi tên và làm người đánh xe của chàng bị thương bởi năm mũi tên. Cảnh ấy cho thấy trong cơn cuồng nộ của chiến tranh, người ta không chỉ đánh vào chủ tướng mà còn nhắm cả những kẻ nâng đỡ guồng máy chiến trận—phơi bày sự căng thẳng nghiệt ngã giữa nhu cầu quân sự và lý tưởng về hành xử chính đáng.

Verse 493

प्रावर्तत नदी घोरा शोणितौघतरड्)िणी । माननीय नरेश! इस प्रकार जब आपके पुत्रकी उस सेनाका वध होने लगा, तब वहाँ रक्तराशिके प्रवाहसे तरंगित होनेवाली एक भयंकर नदी बह चली

Sañjaya thưa: “Ôi bậc quân vương đáng kính! Tại đó, một dòng sông ghê rợn bắt đầu chảy, sóng của nó kết thành bởi những đợt lũ máu. Khi cuộc tàn sát đạo quân của con trai ngài khởi lên như thế, chiến địa dường như tự trào ra một dòng nước kinh hoàng, gợn sóng theo dòng máu chất chồng.”

Verse 503

यथा वैतरणी राजन्‌ यमराजपुरं प्रति । राजन! दोनों सेनाओंके बीचमें बहनेवाली वह नदी मनुष्यों, घोड़ों और हाथियोंको भी बहाये लिये जाती थी, मानो वैतरणी नदी यमराजपुरीकी ओर जा रही हो

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, như sông Vaitaraṇī chảy về thành của thần Yama, thì con sông đang cuộn giữa hai đạo quân ấy cũng cuốn phăng người, ngựa và voi—biến chiến địa thành một lối vượt sang cõi chết.”

Verse 513

अभ्यराजत तेजस्वी शक्रो देवगणेष्विव । उस सेनाको भगाकर प्रतापी धृष्टद्युम्न देवताओंके समूहमें तेजस्वी इन्द्रके समान सुशोभित होने लगे

Sañjaya nói: “Dhṛṣṭadyumna rực rỡ và dũng mãnh, sau khi đánh tan đạo quân ấy, liền chói sáng như Indra giữa hàng ngũ chư thiên. Phá vỡ trận thế của địch và làm chúng tán loạn, chàng nổi bật giữa quân mình với uy quang thống lĩnh như Indra nơi cõi trời.”

Verse 523

यमौ च युयुधानश्च पाण्डवश्व वृकोदर: । तदनन्तर धृष्टद्युम्न, शिखण्डी, नकुल, सहदेव, सात्यकि तथा पाण्डुपुत्र भीमसेनने भी अपने महान्‌ शंखको बजाया

Sañjaya nói: Rồi đến hai người con song sinh (Nakula và Sahadeva), Yuyudhāna (Sātyaki) và Pāṇḍava Vṛkodara (Bhīma) thổi những tù và ốc lớn của mình. Sau họ, Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍī, Nakula, Sahadeva, Sātyaki và Bhīmasena—con của Pāṇḍu—cũng đồng loạt thổi những tù và ốc hùng tráng. Tiếng ốc vang rền ấy tuyên cáo ý chí và sự đồng lòng giữa chiến địa.

Verse 2736

प्रत्यवारयदायस्त: प्रकुर्वन्‌ विपुलं क्षयम्‌ । यद्यपि अर्जुन कौरव-सेनाका महान्‌ संहार करते-करते थक गये थे, तो भी उन्होंने उन सहसौरों रथों, हाथियों और घुड़सवारोंकी सेनाको आगे बढ़नेसे रोक दिया

Sañjaya nói: Dẫu Arjuna đã mỏi mệt vì nhiều phen gây nên cuộc tàn sát lớn lao trong đạo quân Kaurava, chàng vẫn chặn đứng được đà tiến của hàng ngàn chiến xa, voi trận và kỵ binh. Ngay trong kiệt sức, ý chí chàng không hề chùng xuống; chàng tiếp tục kìm hãm làn sóng xung phong của địch, trọn vẹn bổn phận chiến sĩ giữa sự khắc nghiệt của chiến trường.