Adhyaya 153

Verse 1

/ भीकम (2 अमान एकपज्चाशर्दाधकशततमो< ध्याय: द्रोणाचार्यका दुर्योधनको उत्तर और युद्धके लिये प्रस्थान धृतराष्ट उवाच सिन्धुराजे हते तात समरे सव्यसाचिना । तथैव भूरिश्रवसि किमासीद्‌ वो मनस्तदा

Dhṛtarāṣṭra nói: “Con ta, khi vua xứ Sindhu (Jayadratha) bị Savyasācī Arjuna giết trên chiến địa, và khi Bhūriśravas cũng ngã xuống, lúc ấy tâm trạng của các ngươi ra sao?”

Verse 2

धृतराष्ट्रने कहा--तात! समरांगणमें सव्यसाची अर्जुनके द्वारा सिंधुराज जयद्रथके तथा सात्यविद्दारा भूरिश्रवाके मारे जानेपर उस समय तुमलोगोंके मनकी कैसी अवस्था हुई? ।।

Dhṛtarāṣṭra nói: “Và khi Duryodhana đã nói với Droṇa trong hội nghị của nhà Kuru như thế, Droṇa còn đáp lại chàng điều gì nữa? Sañjaya, hãy kể cho ta.”

Verse 3

संजय उवाच निष्टानको महानासीत्‌ सैन्यानां तव भारत । सैन्धवं निहतं दृष्टवा भूरिश्रवसमेव च,संजयने कहा--भारत! सिंधुराज जयद्रथ तथा भूरिश्रवाको मारा गया देखकर आपकी सेनाओंमें महान्‌ आर्तनाद होने लगा

Sañjaya thưa: “Ôi Bharata (Dhṛtarāṣṭra), khi quân của bệ hạ thấy Jayadratha, vua xứ Sindhu, bị giết, và Bhūriśravas cũng vậy, một tiếng than khóc đau đớn lớn lao đã dậy lên trong hàng ngũ.”

Verse 4

मन्त्रितं तव पुत्रस्य ते सर्वमवमेनिरे । येन मन्त्रेण निहता: शतश: क्षत्रियर्षभा:,वे सब लोग आपके पुत्र दुर्योधनकी उस सारी मन्त्रणाका अनादर करने लगे, जिससे सैकड़ों क्षत्रिय-शिरोमणि कालके गालमें चले गये

Sañjaya thưa: “Họ đều bắt đầu coi thường toàn bộ mưu kế của con bệ hạ, bởi chính kế ấy đã khiến hàng trăm dũng sĩ Kshatriya—những bậc trượng phu như bò mộng—bị giết.”

Verse 5

द्रोणस्तु तद्‌ वच: श्रुत्वा पुत्रस्य तव दुर्मना: । मुहूर्तमिव तद्‌ ध्यात्वा भृशमार्तोडभ्यभाषत

Sañjaya thưa: “Nghe những lời của con bệ hạ, Droṇa trở nên nặng lòng. Suy ngẫm trong chốc lát, thầy—đau đớn khôn cùng—liền cất lời đáp lại.”

Verse 6

आपके पुत्रका पूर्वोक्त वचन सुनकर द्रोणाचार्य मन-ही-मन दुःखी हो उठे। उन्होंने दो घड़ीतक कुछ सोच-विचारकर अत्यन्त आर्तभावसे इस प्रकार कहा ।।

Sañjaya nói: Nghe những lời trước đó do con trai của ngài thốt ra, Đrôṇa đau buồn thẳm sâu trong lòng. Sau khi trầm ngâm giây lát, ông cất lời trong nỗi thống thiết. Đrôṇa nói: “Hỡi Duryodhana, sao ngươi lại đâm rách ta như thế bằng những mũi tên làm từ lời nói? Ta vẫn luôn khẳng định rằng Arjuna—cung thủ thuận cả hai tay—là kẻ bất khả chiến bại nơi chiến địa.”

Verse 7

एतेनैवार्जुनं ज्ञातुमलं कौरव संयुगे । यच्छिखण्ड्यवधीदू भीष्मं पाल्यमान: किरीटिना

Sañjaya nói: “Chỉ riêng điều này cũng đủ để Arjuna hiểu, hỡi hậu duệ nhà Kuru, trong cuộc chiến với người Kaurava: rằng Śikhaṇḍī chỉ có thể quật ngã Bhīṣma trên chiến địa khi được Arjuna đội mũ miện che chở. Chính sự việc ấy cho thấy sự hộ vệ và sự kiềm chế chiến lược của Arjuna đã mang tính quyết định trong việc hạ gục vị lão tổ.”

Verse 8

अवध्यं निहतं दृष्टवा संयुगे देवदानवै: । तदैवाज्ञासिषमहं नेयमस्तीति भारती

Sañjaya nói: Thấy trên chiến trường rằng kẻ từng được xem là bất khả xâm phạm ngay cả đối với chư thiên và loài Dānavas cũng đã bị giết, ngay khoảnh khắc ấy ta hiểu rằng đạo quân Kaurava này sẽ không thể trụ vững—sự sụp đổ của họ đã trở thành điều không thể tránh.

Verse 9

य॑ पुंसां त्रिषु लोकेषु सर्वशूरममंस्महि । तस्मिन्‌ निपतिते शूरे कि शेषं पर्युपास्महे

Sañjaya nói: “Người mà chúng ta xem là anh hùng bậc nhất trong ba cõi—khi dũng sĩ hùng mạnh ấy đã ngã xuống, thì còn có thể đặt niềm tin vào ai trong số những kẻ còn lại?”

Verse 10

यान्‌ सम तान्‌ ग्लहते तात शकुनि: कुरुसंसदि । अक्षान्‌ न ते$क्षा निशिता बाणास्ते शत्रुतापना:

Sañjaya nói: Khi cuộc chơi xúc xắc diễn ra, Vidura từng bảo ngươi: “Này con! Trong hội trường nhà Kuru, những con xúc xắc mà Śakuni đang gieo đó đừng tưởng chỉ là xúc xắc; một ngày kia chúng có thể hóa thành những mũi tên sắc bén khiến kẻ thù phải đau đớn!”

Verse 11

त एते घ्नन्ति नस्तात विशिखा: पार्थचोदिता: । तांस्तदा55ख्यायमानस्त्वं विदुरेण न बुद्धवान्‌

Sañjaya nói: “Thưa phụ vương kính mến, những mũi tên này—do Pārtha (Arjuna) thúc đẩy—đang quật ngã quân ta. Thế mà khi ấy, dù Vidura đã chỉ rõ rành rẽ cho người, người vẫn không hiểu.”

Verse 12

परंतु वत्स! उस समय विदुरजीकी कही हुई बातोंको तुमने कुछ नहीं समझा। तात! वे ही पासे ये अर्जुनके चलाये हुए बाण बनकर हमें मार रहे हैं ।।

Sañjaya nói: “Nhưng, con ơi, khi ấy con chẳng hiểu gì những lời Vidura đã nói. Thưa bệ hạ—chính những con xúc xắc ấy nay đang đánh vào chúng ta, hóa thành những mũi tên Arjuna phóng ra. Hỡi Duryodhana, Vidura là người kiên định, đại hồn. Những lời cát tường ông nói vì lợi ích của con—những lời con bỏ ngoài tai trong men say chiến thắng—nay đã quay lại giáng xuống con; vì khinh rẻ lời khuyên ấy, con đã tự chuốc lấy cuộc tàn sát mênh mông, ghê gớm này.”

Verse 13

तदिदं वर्तते घोरमागतं वैशसं महत्‌ । तस्यावमानाद्‌ू वाक्यस्य दुर्योधन कृते तव

Sañjaya nói: “Nay tai ương ghê gớm này—cuộc hủy diệt lớn lao và tàn bạo—đã giáng xuống con, hỡi Duryodhana, bởi con từng khinh rẻ lời khuyên ấy. Vì không kính trọng những lời lành nói cho lợi ích của con, trong men say của chiến thắng mà con tưởng sẽ nắm chắc, con đã tự chuốc lấy cuộc tàn sát kinh hoàng này.”

Verse 14

यो5वमन्य वच: पथ्यं सुहृदामाप्तकारिणाम्‌ | स्वमतं कुरुते मूढ: स शोच्यो नचिरादिव

Sañjaya nói: Kẻ ngu dại khinh thường lời khuyên lành của bạn hữu thiện tâm và những người đáng tin luôn làm điều lợi ích, rồi hành động theo ý mình, chẳng bao lâu sẽ trở thành đối tượng của tiếng than khóc.

Verse 15

यच्च न: प्रेक्षमाणानां कृष्णामानाय्य तत्सभाम्‌ | अनर्हन्तीं कुले जातां सर्वधर्मानुचारिणीम्‌

Sañjaya nói: “Hơn nữa, ngay trước mặt chúng ta, con đã cho gọi Kṛṣṇā (Draupadī) vào hội trường ấy—người không đáng bị đối xử như vậy, sinh trong dòng dõi cao quý và bền lòng thực hành mọi bổn phận theo dharma. Hỡi con của Gāndhārī, chính quả của hành vi phi nghĩa ấy—sự làm nhục Draupadī của con—đã chín thành hậu quả lớn lao này: quân đội của con đang bị tiêu diệt. Nếu không nhận quả báo ở đây, con còn phải chịu hình phạt nặng hơn nữa cho tội ấy ở thế giới bên kia.”

Verse 16

तस्याधर्मस्य गान्धारे फल प्राप्तमिदं महत्‌ । नो चेत्‌ पापं परे लोके त्वमर्च्छेथास्ततो5घिकम्‌

Hỡi con của Gāndhārī, hậu quả lớn lao của hành vi phi chính ấy của ngươi nay đã chín muồi. Nếu tội ấy không trổ quả ở đời này, thì ở cõi sau ngươi còn phải chịu hình phạt khắc nghiệt hơn nữa.

Verse 17

यच्च तान्‌ पाण्डवान्‌ द्यूते विषमेण विजित्य ह । प्राव्राजयस्तदारण्ये रौरवाजिनवासस:

Sañjaya nói: “Không chỉ thế, ngươi đã dùng mưu gian để thắng các Pāṇḍava trong cuộc chơi xúc xắc, rồi đày họ vào rừng, bắt họ mặc áo bằng da nai. Gánh nặng của hành vi phi chính ấy cũng đang chín muồi thành quả báo cho ngươi.”

Verse 18

पुत्राणामिव चैतेषां धर्ममाचरतां सदा । द्रहोत्‌ को नु नरो लोके मदन्यो ब्राह्मणब्रुव:

Sañjaya nói: “Với ta, các Pāṇḍava như chính con ruột của mình, và họ luôn sống theo dharma. Trên đời này, ngoài ta ra, còn ai lại hèn hạ đến mức mang danh brāhmaṇa mà vẫn phản bội họ?”

Verse 19

पाण्डवानामयं कोपस्त्वया शकुनिना सह | आह्तो धृतराष्ट्रस्य सम्मते कुरुसंसदि,तुमने राजा धृतराष्ट्रकी सम्मतिसे कौरवोंकी सभामें शकुनिके साथ बैठकर पाण्डवोंका यह क्रोध मोल लिया है

Sañjaya nói: “Cơn thịnh nộ này của các Pāṇḍava đã do chính ngươi—cùng với Śakuni—chuốc lấy, khi ngươi ngồi trong hội đồng Kuru với sự chuẩn thuận của Dhṛtarāṣṭra và chọn con đường khiến họ phẫn uất. Bởi thuận theo mưu kế và điều sai trái nơi triều đình ấy, ngươi đã tự mua lấy mối thù nay đang chín thành chiến tranh.”

Verse 20

दुःशासनेन संयुक्त: कर्णेन परिवर्धित: । क्षत्तर्वाक्यमनादृत्य त्वयाभ्यस्त: पुनः पुन:

Sañjaya nói: “Trong việc này, Duḥśāsana đã làm đồng lõa với ngươi, và Karṇa lại càng thổi bùng ngọn lửa ấy. Ngươi hết lần này đến lần khác khinh bỏ lời khuyên của Vidura (kṣattṛ), và cứ mãi tạo cơ hội để cơn giận của các Pāṇḍava lớn dần. Vì thế, cơn phẫn nộ nay kết trái thành chiến tranh không hề đột ngột—nó đã được chính lựa chọn của ngươi nuôi dưỡng.”

Verse 21

यत्ता: सर्वे पराभूता: पर्यवारयतार्डर्जुनम्‌ । सिन्धुराजानमश्रित्य स वो मध्ये कथं हतः

Sañjaya nói: “Dẫu các ngươi đều hết sức cảnh giác và vây Arjuna bốn phía, sao rốt cuộc vẫn bị đánh bại? Và khi đã nương sau vua xứ Sindhu, cớ sao hắn lại bị giết ngay giữa các ngươi?”

Verse 22

कथं त्वयि च कर्णे च कृपे शल्ये च जीवति । अश्वत्थाम्नि च कौरव्य निधनं सैन्धवो5गमत्‌

Sañjaya nói: “Hỡi niềm vui của dòng Kuru, khi ngươi và Karṇa còn sống, khi Kṛpa và Śalya còn sống, và Aśvatthāman cũng còn sống, sao vua xứ Sindhu lại gặp cái chết? Có những chiến tướng như thế hiện diện, cớ sao Jayadratha vẫn ngã xuống?”

Verse 23

युध्यन्त: सर्वराजानस्तेजस्तिग्ममुपासते । सिन्धुराजं परित्रातुं स वो मध्ये कथं हत:

Sañjaya nói: “Các vua chúa, đang giao chiến dữ dội, đều nương vào uy lực sắc bén rực cháy để bảo hộ vua xứ Sindhu. Vậy mà hắn lại bị giết ngay giữa các ngươi, sao có thể?”

Verse 24

मय्येव हि विशेषेण तथा दुर्योधन त्वयि । आशंसत परित्राणमर्जुनातू स महीपति:

Sañjaya nói: “Vị vua ấy (Duryodhana) trông mong sự giải cứu đặc biệt nơi ta—và cũng nơi ngươi, hỡi Duryodhana—hy vọng được cứu khỏi tay Arjuna.”

Verse 25

दुर्योधन! राजा जयद्रथ विशेषतः मुझपर और तुमपर ही अर्जुनसे अपनी जीवन- रक्षाका भरोसा किये बैठा था ।।

Sañjaya nói: “Duryodhana, vua Jayadratha đã đặt niềm tin để bảo toàn chính mạng sống mình—đặc biệt nơi ta và nơi ngươi—chống lại Arjuna. Nhưng khi ngay cả hắn cũng không thể được che chở khỏi tay Phalguna (Arjuna), thì nay ta chẳng còn thấy một nơi nương tựa nào, dù chỉ cho sự sống còn của chính ta.”

Verse 26

मज्जन्तमिव चात्मानं धृष्टद्युम्नस्य किल्बिषे | पश्याम्यहत्वा पज्चालान्‌ सह तेन शिखण्डिना

Sañjaya nói: “Ta thấy mình như đang chìm xuống trong quyết tâm tội lỗi của Dhṛṣṭadyumna—vì ta đã không giết người Pāñcāla, cùng với hắn và Śikhaṇḍin.”

Verse 27

तन्मां किमभितप्यन्तं वाकृशरैरेव कृन्तसि । अशक्त: सिन्धुराजस्य भूत्वा त्राणाय भारत

Sañjaya nói: “Vì sao ngài còn đâm ta bằng những mũi tên lời nói, khi ta đã bừng cháy trong sầu khổ? Hỡi Bhārata, đã bất lực trong việc che chở vua xứ Sindhu, cớ sao nay ngài lại dùng lời cay nghiệt mà chém gục ta?”

Verse 28

सौवर्ण सत्यसंधस्य ध्वजमक्लिष्टकर्मण: । अपश्यन्‌ युधि भीष्मस्य कथमाशंससे जयम्‌

Sañjaya nói: “Khi trên chiến địa ngài không còn thấy lá cờ vàng của Bhīṣma—bậc giữ lời thề chân thật, không mỏi mệt trong hành động—thì sao ngài vẫn có thể dễ dàng nuôi hy vọng chiến thắng?”

Verse 29

मध्ये महारथानां च यत्राहन्यत सैन्धव: । हतो भूरिश्रवाश्वैव कि शेषं तत्र मन्यसे,जहाँ बड़े-बड़े महारथियोंके बीच सिंधुराज जयद्रथ और भूरिश्रवा मारे गये, वहाँ तुम किसके बचनेकी आशा करते हो?

Sañjaya nói: “Ngay giữa hàng ngũ các đại chiến xa—nơi Saindhava (Jayadratha) bị hạ, và Bhūriśravā cũng bị giết—ngài còn tưởng ai có thể sống sót?”

Verse 30

कृप एव च दुर्धर्षो यदि जीवति पार्थिव । यो नागात्‌ सिन्धुराजस्य वर्त्म तं पूजयाम्यहम्‌

Sañjaya nói: “Tâu đại vương, nếu Kṛpa—vị dũng tướng không thể khuất phục—vẫn còn sống, nếu ông chưa bước theo con đường mà vua xứ Sindhu đã đi, thì ta kính trọng ông. Hỡi chúa tể cõi đất, ta ca ngợi sức mạnh và phúc vận của ông.”

Verse 31

यत्रापश्यं हतं भीष्म॑ पश्यतस्ते5नुजस्य वै । दुःशासनस्य कौरव्य कुर्वाणं कर्म दुष्करम्‌

Sañjaya nói: “Hỡi Kauravya, khi ta thấy Bhīṣma bị hạ sát—ngay trước mắt người em của ngươi là Duḥśāsana—Bhīṣma, kẻ thực hiện những việc cực kỳ khó khăn, người mà ngay cả chư thiên cùng với Indra cũng không thể giết được trong chiến trận—từ khoảnh khắc ấy ta đã nghĩ: từ nay, cõi đất này không thể còn nằm dưới quyền thống trị của ngươi nữa.”

Verse 32

अवध्यकल्पं संग्रामे देवेरपि सवासवै: । न ते वसुन्धरास्तीति तदाहं चिन्तये नूप

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, niềm vui của dòng Kuru, bậc chúa tể loài người—từ khi ta thấy Bhīṣma, kẻ làm những việc ghê gớm, bị giết trong chiến trận ngay trước mắt người em của ngài là Duḥśāsana—Bhīṣma mà ngay cả chư thiên, kể cả Indra, cũng khó lòng hạ sát trong chiến tranh—ta vẫn nghĩ điều này: cõi đất, tức quyền bá chủ của ngài, không thể còn nằm trong tay ngài nữa.”

Verse 33

इमानि पाण्डवानां च सृज्जयानां च भारत । अनीकान्याद्रवन्ते मां सहितान्यद्य भारत,भारत! वह देखो, पाण्डवों और सूंजयोंकी सेनाएँ एक साथ मिलकर इस समय मुझपर चढ़ी आ रही हैं

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, hãy nhìn kìa—những đội hình chiến trận của Pāṇḍava và Sṛñjaya, hôm nay hợp làm một, đang lao thẳng về phía ta.”

Verse 34

नाहत्वा सर्वपञ्चालान्‌ कवचस्य विमोक्षणम्‌ | कर्तास्मि समरे कर्म धार्तराष्ट्र हितं तव

Sañjaya nói: “Hỡi Duryodhana, ta sẽ không cởi giáp khi chưa giết sạch toàn bộ người Pāñcāla. Trên chiến địa, ta sẽ chỉ làm điều đem lại lợi ích cho ngươi—vì lợi ích của nhà Dhṛtarāṣṭra.”

Verse 35

राजन ब्रूया: सुतं मे त्वमश्व॒त्थामानमाहवे । न सोमकाः: प्रमोक्तव्या जीवितं परिरक्षता

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, xin hãy đến chiến địa truyền lời cho con trai ta Aśvatthāmā: ‘Dẫu phải giữ lấy mạng mình, cũng đừng để một Somaka nào thoát chết.’”

Verse 36

यच्च पित्रानुशिष्टोडसि तद्‌ वच: परिपालय । आनृशंस्ये दमे सत्ये चार्जवे च स्थिरो भव,यह भी कहना कि पिताने जो तुम्हें उपदेश दिया है, उसका पालन करो। दया, दम, सत्य और सरलता आदि सदगुणोंमें स्थिर रहो

Bất cứ lời dạy nào con đã nhận từ phụ thân, hãy gìn giữ lời ấy và sống theo đó. Hãy vững bền trong lòng từ bi và không tàn nhẫn, trong tự chế, trong chân thật, và trong sự ngay thẳng liêm chính.

Verse 37

धर्मार्थकामकुशलो धर्मार्थावप्यपीडयन्‌ । धर्मप्रधानकार्याणि कुर्यश्विति पुनः पुन:

Sañjaya nói: “Ngươi tinh thông trong việc theo đuổi dharma, artha và kāma. Vậy nên, không làm tổn hại đến dharma và artha, hãy hết lần này đến lần khác chỉ thực hiện những hành động mà dharma đứng hàng đầu.”

Verse 38

चक्षुर्मनो भ्यां संतोष्या विप्रा: पूज्याश्न॒ शक्तित: । नचैषां विप्रियं कार्य ते हि वल्लेशिखोपमा:

Sañjaya nói: “Với ánh mắt cung kính và tâm trí đầy tín thành, hãy làm cho các brāhmaṇa được an lòng, và kính trọng họ hết sức mình. Đừng làm điều gì khiến họ phật ý; vì họ rực sáng và đáng sợ—như chính ngọn lửa.”

Verse 39

एष त्वहमनीकानि प्रविशाम्यरिसूदन । रणाय महते राजंस्त्वया वाकुशरपीडित:,राजन! शत्रुसूदन! अब मैं तुम्हारे वाग्बाणोंसे पीड़ित हो महान्‌ युद्धके लिये शत्रुओंकी सेनामें प्रवेश करता हूँ

Sañjaya nói: “Ôi bậc vương giả, kẻ diệt thù! Bị những mũi tên lời nói sắc bén của ngài đâm thấu và giày vò, nay ta bước vào đội hình quân địch, sẵn sàng cho trận chiến lớn.”

Verse 40

त्वं च दुर्योधन बल॑ यदि शक्तोडसि पालय । रात्रावपि च योत्स्यन्ते संरब्धा: कुरुसृञज्जया:

Sañjaya nói: “Còn ngươi nữa, Duryodhana—nếu ngươi có đủ sức—hãy bảo vệ quân đội. Vì các Kuru và Sṛñjaya, bừng bừng phẫn nộ, sẽ giao chiến cả trong đêm.”

Verse 41

एवमुक्त्वा ततः प्रायाद्‌ द्रोण: पाण्डवसृज्जयान्‌ | मुष्णन्‌ क्षत्रियतेजांसि नक्षत्राणामिवांशुमान्‌

Sañjaya thưa: Nói xong như vậy, đạo sư Droṇa liền xuất quân đối đầu với các Pāṇḍava và quân Sṛñjaya. Như mặt trời làm lu mờ ánh sao, cũng thế, bằng uy lực rực cháy của mình, ông như tước đoạt hào quang võ dũng của các kṣatriya khi tiến vào chiến địa.

Verse 150

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें दुर्योधनका अनुतापविषयक एक सौ पचासवाँ अध्याय पूरा हुआ

Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva—cụ thể là phần Jayadratha bị sát hại—chương thứ một trăm năm mươi, nói về nỗi ân hận của Duryodhana, được kết thúc.

Verse 151

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि द्रोणवाक्ये एकपज्चाशदधिकशततमो<ध्याय:

Như vậy, trong Mahābhārata tôn kính, thuộc Droṇa Parva—cụ thể là phần nói về việc sát hại Jayadratha—chương thứ một trăm năm mươi mốt, mang tên “Lời của Droṇa”, được kết thúc.