Adhyaya 127

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सात्यकिका प्रवेश और दोनों सेनाओंका घमासान युद्धविषयक एक सौ चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १२४ ॥/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ४९ श्लोक हैं।) ऑपन-माज छा अऑफि-आकऋाल-ण पजञ्चविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: द्रोणाचार्यके द्वारा बृहत्क्षत्र

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, vào cuối buổi chiều, một trận chiến vô cùng lớn lại bùng lên giữa Droṇa và quân Somaka, vang dội tiếng gầm trầm như sấm của mây giông.”

Verse 2

शोणाश्वृं रथमास्थाय नरवीर: समाहित: । समरे< भ्यद्रवत्‌ पाण्डूनू जवमास्थाय मध्यमम्‌,नरखवीर द्रोण लाल घोड़ोंवाले रथपर आरूढ़ हो चित्तको एकाग्र करके मध्यम वेगका आश्रय ले समरभूमिमें पाण्डवोंपर टूट पड़े

Sañjaya nói: Vị dũng sĩ ấy lên cỗ chiến xa do những con ngựa đỏ hạt dẻ kéo, tâm trí điềm tĩnh và chuyên chú. Trên chiến địa, ông lao tới phía các Pāṇḍava với nhịp tiến vừa phải, không cuồng nộ mà kiên quyết.

Verse 3

तव प्रियहिते युक्तो महेष्वासो महाबल: । चित्रपुड्खै: शितैर्बाणै: कलशोत्तमसम्भव:

Sañjaya thưa: Vì lo giữ điều nhà vua yêu quý và có lợi cho nhà vua, vị đại cung thủ dũng mãnh—Droṇa, người sinh từ chiếc bình thượng hảo—đã bắt đầu bắn hạ quân Somaka, Sṛñjaya và Kekaya bằng những mũi tên sắc gắn lông vũ rực rỡ.

Verse 4

वरान्‌ वरान्‌ हि योधानां विचिन्वन्निव भारत । आक्रीडत रणे राजन्‌ भारद्वाज: प्रतापवान्‌

Sañjaya thưa: Hỡi dòng Bhārata, trong trận ấy, Bhāradvāja (Droṇa) oai lực dường như đang chọn từng người một trong hàng chiến sĩ ưu tú; và, tâu Đại vương, ông giao chiến như thể chiến trường chỉ là nơi vui đùa.

Verse 5

तमभ्ययाद्‌ बृहत्क्षत्र: केकयानां महारथ: । भ्रातृणां नूप पज्चानां श्रेष्ठ समरकर्कश:

Sañjaya thưa: Khi ấy, Bṛhatkṣatra, đại chiến xa của người Kekaya—hung mãnh, cứng rắn nơi trận mạc, và là anh cả trong năm hoàng huynh đệ—tiến lên để đối mặt với Droṇācārya.

Verse 6

विमुज्चन्‌ विशिखांस्ती क्षणनाचार्य भृशमार्दयत्‌ | महामेघो यथा वर्ष विमुञ्चन्‌ गन्धमादने

Sañjaya thưa: Chỉ trong khoảnh khắc, ông phóng ra một trận mưa tên sắc, khiến thầy Droṇa đau đớn nặng nề—như mây lớn trút mưa xối xả xuống núi Gandhamādana.

Verse 7

तस्य द्रोणो महाराज स्वर्णपुड्खान्‌ शिलाशितान्‌ । प्रेषयामास संक़्रुद्ध: सायकान्‌ दश पठ्च च

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, khi ấy Droṇa bừng bừng phẫn nộ, bắn về phía ông ta mười lăm mũi tên—được mài sắc trên đá và gắn lông vàng—phóng đi với ý chí sát phạt.

Verse 8

तांस्तु द्रोणविनिर्मुक्तान्‌ क्रुद्धाशीविषसंनिभान्‌ | एकैकं पज्चभिर्बाणैर्युधि चिच्छेद हृष्टवत्‌

Những mũi tên ghê gớm do Drona phóng ra, tựa rắn độc đang cuồng nộ—Vṛhatkṣatra trên chiến địa đã vui vẻ chém đứt từng mũi một, dùng năm mũi tên bắn vào mỗi mũi tên ấy.

Verse 9

तदस्य लाघवं दृष्टवा प्रहस्य द्विजपुड्रव: । प्रेषयामास विशिखानष्टौ संनतपर्वण:,उनकी इस फुर्तीको देखकर विप्रवर द्रोणने हँसते हुए झुकी हुई गाँठवाले आठ बाणोंका प्रहार किया

Sañjaya nói: Thấy sự lanh lẹ mau lẹ của chàng, Drona—bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn—cười lớn rồi bắn ra tám mũi tên, mỗi mũi có các đốt uốn cong khéo luyện.

Verse 10

तान्‌ दृष्टवा पततस्तूर्ण द्रोणचापच्युतान्‌ शरान्‌ । अवारयच्छरैरेव तावद्धिनिशितैमचे

Sañjaya nói: Thấy những mũi tên ấy, vừa rời cung Drona đã lao vút đến mình, Vṛhatkṣatra lập tức ngăn lại, dùng đúng số mũi tên sắc bén tương ứng mà chém rơi chúng ngay trên chiến địa.

Verse 11

ततो5भवन्महाराज तव सैन्यस्य विस्मय: । बृहत्क्षत्रेण तत्‌ कर्म कृत॑ दृष्टवा सुदुष्करम्‌

Sañjaya nói: Rồi, tâu Đại vương, quân đội của bệ hạ đều kinh ngạc khi thấy chiến công cực kỳ khó thực hiện ấy của Vṛhatkṣatra. Khi đó, Droṇācārya—muốn phô bày uy lực vượt trội của mình—đã hiển lộ trên chiến địa vũ khí thần thánh Brahmāstra, tối thượng và khó bề chống đỡ.

Verse 12

ततो दोणो महाराज बृहत्क्षत्रं विशेषयन्‌ । प्रादुश्चक्रे रणे दिव्यं ब्राह्ममस्त्रं सुदुर्जयम्‌

Sañjaya nói: Rồi, tâu Đại vương, Drona—muốn vượt trội chiến sĩ hùng mạnh Vṛhatkṣatra—đã hiển lộ trên chiến địa vũ khí thần Brahmāstra, mũi tên tối thượng không thể chống đỡ; khiến quân đội của bệ hạ kinh ngạc và đẩy cuộc giao tranh lên mức nghiêm trọng về đạo lý khi viện đến sức mạnh thiên giới tột bậc.

Verse 13

कैकेयो<स्त्रं समालोक्य मुक्त द्रोणेन संयुगे । ब्रह्मास्त्रेणैव राजेन्द्र ब्राह्ममस्त्रमशातयत्‌

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, thấy Brahmāstra do Droṇa phóng ra giữa chiến địa, vua xứ Kaikeya liền dùng chính Brahmāstra của mình để dập tắt Brahmāstra ấy.”

Verse 14

ततोओस्‍्त्रे निहते ब्राह्मे बृहत्क्षत्रस्तु भारत । विव्याध ब्राह्माणं षष्ट्या स्वर्णपुड्खै: शिलाशितै:

Sañjaya thưa: “Hỡi Bhārata, khi Brahmāstra đã bị hóa giải, Bṛhatkṣatra liền bắn vào vị Bà-la-môn ấy sáu mươi mũi tên—lông vũ mạ vàng, đầu tên mài trên đá cho sắc.”

Verse 15

भरतनन्दन! ब्रह्मास्त्रका निवारण हो जानेपर बृहत्क्षत्रने सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सोनेके पंखोंसे युक्त साठ बाणोंद्वारा ब्राह्मण द्रोणाचार्यको वेध दिया ।।

Sañjaya thưa: “Hỡi hậu duệ Bharata, khi Brahmāstra đã được hóa giải, Bṛhatkṣatra mài tên trên đá cho sắc rồi dùng sáu mươi mũi tên có cánh vàng đâm xuyên thầy Bà-la-môn Droṇa. Bấy giờ Droṇa, bậc nhất trong loài người, đáp trả bằng một mũi nārāca; mũi tên sắt ấy xé toạc áo giáp của Bṛhatkṣatra và cắm sâu xuống đất.”

Verse 16

कृष्णसर्पो यथा मुक्तो वल्मीकं नृपसत्तम । तथात्यगान्महीं बाणो भित्त्वा कैकेयमाहवे

Sañjaya thưa: “Tâu bậc quân vương tối thượng, như con rắn đen trườn vào gò mối, mũi tên tuôn khỏi cung Droṇa cũng vậy: nó xé toạc hoàng tử Kaikeya giữa chiến trường rồi cắm phập xuống đất.”

Verse 17

सो5तिविद्धों महाराज कैकेयो द्रोणसायकै: । क्रोधेन महता5<विष्टो व्यावृत्य नयने शुभे

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, hoàng tử Kaikeya bị tên của Droṇa đâm xuyên hết lần này đến lần khác, thương tích chồng chất, liền bừng lên cơn thịnh nộ lớn. Chàng quay phắt lại, trừng mắt—đôi mắt đẹp mở to—nhìn chằm chằm.”

Verse 18

द्रोणं विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुड्खै: शिलाशितै: । सारथिं चास्य बाणेन भृशं मर्मस्वताडयत्‌

Sañjaya nói: Chàng đã xuyên thủng Droṇācārya bằng bảy mươi mũi tên có lông cánh vàng, được mài sắc trên đá. Rồi bằng một mũi tên khác, chàng đánh mạnh người đánh xe của Droṇa vào những chỗ hiểm yếu.

Verse 19

द्रोणस्तु बहुभिवविद्धों बृहत्क्षत्रेण मारिष । असृजद्‌ विशिखांस्तीक्ष्णान्‌ कैकेयस्य रथं प्रति

Sañjaya nói: Ôi bậc đáng tôn kính, khi Droṇa bị Bṛhatkṣatra, vị đại chiến xa, bắn trúng và làm bị thương bởi vô số mũi tên, thì Droṇa liền đáp trả, trút một trận mưa tên sắc nhọn về phía chiến xa của vua xứ Kaikeya.

Verse 20

व्याकुलीकृत्य त॑ द्रोणो बृहत्क्षत्र महारथम्‌ | अश्रांश्षतुर्भिन्यवधीच्चतुरो5स्य पतत्त्रिभि:

Sañjaya nói: Làm cho đại chiến xa Bṛhatkṣatra rối loạn, Droṇa hạ gục ông ta—trước hết dùng bốn mũi tên của mình chém đứt bốn mũi tên của đối thủ, rồi lại cắt phăng bốn mũi tên có cánh của ông ta.

Verse 21

द्रोणाचार्यने महारथी बृहत्क्षत्रको व्याकुल करके अपने चार बाणोंद्वारा उनके चारों घोड़ोंको मार डाला ।।

Sañjaya nói: Droṇācārya làm cho đại chiến xa Bṛhatkṣatra rối loạn, rồi dùng bốn mũi tên giết cả bốn con ngựa của ông ta. Kế đó, bằng một mũi tên, ngài bắn hạ người đánh xe khỏi chỗ ngồi trên chiến xa; và bằng hai mũi tên nữa, ngài chém đứt cờ hiệu và lọng vương giả, quăng chúng xuống đất.

Verse 22

ततः साधुविसूृष्टेन नाराचेन द्विजर्षभ: । हृद्यविध्यद्‌ बृहत्क्षत्रं स च्छिन्नहृदयो5पतत्‌

Sañjaya nói: Rồi Droṇa, bậc trượng phu trong hàng Bà-la-môn, phóng một mũi nārāca được nhắm bắn chuẩn xác, xuyên thẳng vào vùng tim của Bṛhatkṣatra. Tim bị xé nát, Bṛhatkṣatra ngã xuống đất.

Verse 23

बृहत्क्षत्रे हते राजन्‌ केकयानां महारथे । शैशुपालिरभिक्रुद्धों यन्तारमिदमब्रवीत्‌,राजन! केकय महारथी बृहत्क्षत्रके मारे जानेपर शिशुपालपुत्र धृष्टकेतुने अत्यन्त कुपित हो अपने सारथिसे इस प्रकार कहा--

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, khi dũng tướng xa chiến Bṛhatkṣatra của người Kekaya đã bị hạ sát, con trai của Śiśupāla bừng bừng phẫn nộ liền nói những lời này với người đánh xe của mình.

Verse 24

सारथे याहि यत्रैष द्रोणस्तिष्ठति देशित: । विनिघ्नन्‌ केकयान्‌ सर्वान्‌ पज्चालानां च वाहिनीम्‌

Sañjaya thưa: “Người đánh xe, hãy đưa ta đến nơi Droṇa đang đứng theo đúng vị trí đã định, giáp trụ đầy đủ, đang chém giết hết thảy người Kekaya và đánh tan cả đạo quân Pañcāla.”

Verse 25

तस्य तद्‌ वचन श्रुत्वा सारथी रथिनां वरम्‌ । द्रोणाय प्रापयामास काम्बोजैर्जवनै्हयै:

Sañjaya thưa: Nghe lời ấy, người đánh xe liền đưa Dhṛṣṭaketu—bậc nhất trong hàng xa chiến—đến gần Droṇācārya, phóng xe bằng những tuấn mã nhanh như gió thuộc giống Kāmboja và Yavana.

Verse 26

धष्टकेतुश्न चेदीनामृूष भोडतिबलोदित: । वधायाभ्यद्रवद्‌ द्रोणं पतड़ इव पावकम्‌,अत्यन्त बलसम्पन्न चेदिराज धुृष्टकेतु द्रोणाचार्यका वध करनेके लिये उनकी ओर उसी प्रकार दौड़ा, जैसे फतिंगा आगपर टूट पड़ता है

Sañjaya thưa: Dhṛṣṭaketu, bậc nhất trong người Cedi, sức mạnh phi thường, khí thế bừng dậy, lao thẳng về phía Droṇa với ý định giết ông—như con thiêu thân phóng vào ngọn lửa rực cháy.

Verse 27

सो<विध्यत तदा द्रोणं षष्ट्या साश्चरथध्वजम्‌ | पुनश्चान्यै: शरैस्ती&णै: सुप्तं व्याप्र॑ तुदल्निव

Sañjaya thưa: Khi ấy, chàng bắn xuyên Droṇa bằng sáu mươi mũi tên, đánh trúng cả ngựa, xe và cờ hiệu. Rồi lại bằng những mũi tên sắc khác, chàng tiếp tục làm vị Đạo sư bị thương—như kẻ quấy nhiễu một con hổ đang ngủ.

Verse 28

तस्य द्रोणो धरनुर्मध्ये क्षुपप्रेण शितेन च । चकर्त गार्ध्रपत्रेण यतमानस्य शुष्मिण:

Sañjaya nói: Khi Dhṛṣṭaketu hùng mạnh đang gắng sức giành chiến thắng, Droṇa đã bắn một mũi tên đầu như lưỡi dao cạo, sắc bén, có lông vũ như lông kền kền, và chém đứt cây cung của chàng ngay chính giữa. Trong bầu không khí của dharma-yuddha, hành động ấy cho thấy bậc thầy–chiến binh nắm vững kỹ nghệ và dụng ý chiến thuật: vô hiệu hóa phương tiện chiến đấu của đối thủ hơn là chỉ nhắm giết, khẳng định quyền kiểm soát bằng tài nghệ giữa những đòi hỏi khốc liệt của chiến tranh chính nghĩa.

Verse 29

अथान्यद्‌ धनुरादाय शैशुपालिमीहारथ: । विव्याध सायकैद्रोणं कड़कबर्हिणवाजितै:,यह देख महारथी शिशुपालकुमारने दूसरा धनुष हाथमें लेकर कंक और मोरकी पाँखोंसे युक्त बाणोंद्वारा द्रोणाचार्यकोी घायल कर दिया

Sañjaya nói: Rồi vị đại xa chiến, con trai của Śiśupāla, cầm lấy một cây cung khác và dùng những mũi tên trang sức lông cò và lông công bắn làm Droṇācārya bị thương. Giữa cơn chiến trận dày đặc, đoạn này nêu rõ rằng ngay cả bậc thầy đáng tôn kính cũng trở thành mục tiêu trực diện khi đòi hỏi của chiến tranh lấn át lòng kính trọng riêng tư; và tài nghệ võ trận được phô bày qua sự thích ứng mau lẹ cùng đòn công kích không ngừng.

Verse 30

तस्य द्रोणो हयान्‌ हत्वा चतुर्भिश्चतुर: शरै: । सारथेश्ष॒ शिर: कायाच्चकर्त प्रहसन्निव

Sañjaya nói: Droṇa dùng bốn mũi tên giết bốn con ngựa của chàng, rồi chém lìa đầu người đánh xe khỏi thân—như thể với một nụ cười lạnh lùng, giễu cợt. Cảnh ấy nhấn mạnh sự hiệu quả tàn nhẫn của kỹ nghệ chiến trường: bậc thầy vũ khí ra tay không do dự, và sức nặng đạo lý của chiến tranh hiện lên trong sự hủy diệt chớp nhoáng cả phương tiện tác chiến lẫn con người điều khiển chúng.

Verse 31

अथैनं पज्चविंशत्या सायकानां समार्पयत्‌ । अवप्लुत्य रथाच्चैद्यो गदामादाय सत्वर:

Sañjaya nói: Rồi ông bắn trúng chàng bằng một loạt hai mươi lăm mũi tên. Vua xứ Cedi liền nhảy khỏi chiến xa, vội vã nắm lấy cây chùy—chuyển từ chiến đấu bằng tên đạn sang cận chiến trong lửa trận, nơi lòng can đảm và ý chí được thử thách chẳng kém gì kỹ năng.

Verse 32

तामापतन्तीमालोक्य कालरात्रिमिवोद्यताम्‌

Sañjaya nói: Thấy cây chùy sắt nặng nề ấy, khảm vàng, đang bổ xuống như “Đêm Tận Diệt” giơ cao, Droṇācārya liền dùng hàng nghìn mũi tên sắc nhọn bắn vỡ nó thành nhiều mảnh. Đoạn này nhấn mạnh rằng giữa cơn cuồng nộ của chiến tranh, sự tinh thông và tỉnh giác có thể hóa giải cả một đòn tưởng như không thể cưỡng; nhưng đồng thời cũng phơi bày mức độ hủy diệt ngày càng leo thang, lấn át sự tiết chế của chính nghĩa trên chiến địa.

Verse 33

अश्मसारमरयी गुर्वी तपनीयविभूषिताम्‌ । शरैरनेकसाहसैर्भारद्वाजो5च्छिनच्छितै:

Sañjaya nói: Cây chùy ấy, rèn từ kim loại cứng như đá, nặng khủng khiếp và khảm vàng, lao xuống như một đêm đen kinh hoàng đang trùm phủ. Thấy nó đổ ập lên mình, Droṇācārya—con của Bharadvāja—liền dùng hàng nghìn mũi tên sắc bén bắn vỡ nó thành từng mảnh.

Verse 34

सा छिज्ना बहुभिर्बाणैभरिद्वाजेन मारिष | गदा पपात कौरव्य नादयन्ती धरातलम्‌,माननीय कौरवनरेश! द्रोणाचार्यद्वारा अनेक बाणोंसे छिन्न-भिन्न की हुई वह गदा भूतलको निनादित करती हुई धमसे गिर पड़ी

Sañjaya nói: Ôi bậc vương giả Kaurava đáng kính! Cây chùy ấy, bị con của Bharadvāja (Droṇa) bắn vô số mũi tên làm vỡ nát, đã rơi phịch xuống đất, khiến mặt đất vang rền.

Verse 35

गदां विनिहतां दृष्टवा धृष्टकेतुरमर्षण: । तोमरं व्यसृजद्‌ वीर: शक्ति च कनकोज्ज्वलाम्‌

Sañjaya nói: Thấy cây chùy của mình bị đánh gãy, dũng sĩ Dhṛṣṭaketu bừng bừng phẫn nộ, liền phóng một tomara (lao) và cả một śakti rực sáng, trang sức vàng, nhằm vào Droṇācārya.

Verse 36

तोमरं पज्चभिर्भित्त्वा शक्ति चिच्छेद पठचभि: । तौ जम्मतुर्महीं छिन्नौ सर्पाविव गरुत्मता

Sañjaya nói: Droṇācārya dùng năm mũi tên bắn vỡ tomara, rồi lại dùng năm mũi tên khác chém śakti của Dhṛṣṭaketu thành từng đoạn. Cả hai vũ khí bị cắt lìa ấy rơi xuống đất như hai con rắn bị Garuḍa bẻ gãy.

Verse 37

ततो<स्य विशिखं तीक्ष्णं वधाय वधकाड्क्षिण: । प्रेषयामास समरे भारद्वाज: प्रतापवान्‌

Sañjaya nói: Rồi sau đó, Droṇa oai dũng—con của Bharadvāja—trong chiến địa đã phóng một mũi tên sắc bén, nhắm đến cái chết, để hạ sát kẻ đang nuôi ý định giết mình là Dhṛṣṭaketu.

Verse 38

स तस्य कवचं भित्त्वा हृदयं चामितौजस: । अभ्यगाद्‌ धरणीं बाणो हंस: पद्मवनं यथा

Sañjaya nói: Mũi tên ấy xuyên thủng áo giáp và cả trái tim của chiến sĩ rực rỡ vô song, rồi cắm sâu vào lòng đất—như thiên nga lướt vào rừng sen.

Verse 39

पतद्ं हि ग्रसेच्चाषो यथा क्षुद्रं बुभुक्षित: । तथा द्रोणो5ग्रसच्छूरो धृष्टकेतुं महाहवे

Sañjaya nói: Như con chim cổ xanh đang đói nuốt chửng một côn trùng nhỏ, Droṇa—bậc anh hùng—trong trận đại chiến ấy đã biến Dhṛṣṭaketu thành mồi cho những mũi tên của mình.

Verse 40

निहते चेदिराजे तु तत्‌ खण्डं पित्रयमाविशत्‌ । अमर्षवशमापन्न: पुत्रो5स्य परमास्त्रवित्‌,चेदिराजके मारे जानेपर उत्तम अस्त्रोंका ज्ञाता उसका पुत्र अमर्षके वशीभूत हो पिताके स्थानपर आकर डट गया

Sañjaya nói: Khi vua xứ Cedi bị hạ sát, con trai ông—bậc tinh thông những vũ khí tối thượng—bị cơn phẫn nộ không sao chịu nổi chế ngự, liền bước vào chỗ của cha và đứng vững giữa chiến trận.

Verse 41

तमपि प्रहसन्‌ द्रोण: शरैर्निन्ये यमक्षयम्‌ । महाव्यात्रो महारण्ये मृगशावं यथा बली

Sañjaya nói: Vừa mỉm cười giữa giao tranh, Droṇa đã dùng tên đưa chiến binh ấy đến cõi bất hoại của thần Yama—như hổ lớn đầy sức mạnh trong rừng sâu vồ lấy nai con.

Verse 42

तेषु प्रक्षीयमाणेषु पाण्डवेयेषु भारत । जरासंधसुतो वीर: स्वयं द्रोणमुपाद्रवत्‌,भरतनन्दन! उन पाण्डवयोद्धाओंके इस प्रकार नष्ट होनेपर जरासंधके वीर पुत्र सहदेवने स्वयं ही द्रोणाचार्यपर धावा किया

Sañjaya nói: Hỡi Bhārata, khi các chiến binh Pāṇḍava dần bị bào mòn và tiêu diệt, người con dũng mãnh của Jarāsandha—Sahadeva—đích thân xông tới tấn công Droṇācārya.

Verse 43

सतु द्रोणं महाबाहु: शरधाराभिराहवे । अदृश्यमकरोत्‌ तूर्ण जलदो भास्करं यथा

Sañjaya nói: Bấy giờ Sahadeva, bậc dũng sĩ cánh tay hùng mạnh, giữa chiến địa đã mau lẹ trút xuống những dòng tên liên tiếp, khiến Droṇācārya như bị che khuất khỏi tầm mắt—tựa mây che mặt trời.

Verse 44

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा द्रोण: क्षत्रियमर्दन: । व्यसृजत्‌ सायकांस्तूर्ण शतशो5थ सहस्रश:

Sañjaya nói: Thấy sự lanh lẹ ấy, Droṇa—kẻ nghiền nát các chiến sĩ—lập tức phóng tên như bão, hết trăm rồi đến nghìn, nhằm chặn đứng khí thế kia giữa cơn cuồng chiến.

Verse 45

छादयित्वा रणे द्रोणो रथस्थं रथिनां वरम्‌ । जारासंधिं जघानाशु मिषतां सर्वधन्विनाम्‌

Sañjaya nói: Giữa chiến địa, Droṇa đã trút mưa tên phủ kín người con của Jarāsandha—bậc nhất trong hàng chiến xa—đứng trên cỗ xe của mình; và trước mắt mọi cung thủ, ông mau lẹ đánh gục chàng, đẩy vào cõi chết.

Verse 46

यो यः सम नीयते तत्र तं द्रोणो हान्तकोपम: । आदत्त सर्वभूतानि प्राप्ते काले यथान्तक:

Sañjaya nói: “Hễ ai bị đưa đến trước mặt ông nơi ấy, Droṇa—như Tử Thần nổi giận—liền tóm lấy và đánh gục. Như khi thời khắc đã định đến, Yama thu lấy mọi sinh linh, thì Droṇācārya cũng giao phó từng chiến sĩ đến trước mặt mình cho cái chết.”

Verse 47

ततो द्रोणो महाराज नाम विश्राव्य संयुगे । शरैरनेकसाहसी: पाण्डवेयान्‌ समावृणोत्‌,महाराज! तदनन्तर द्रोणाचार्यने युद्धस्थलमें अपना नाम सुनाकर अनेक सहस्र बाणोंद्वारा पाण्डव-सैनिकोंको ढक दिया

Sañjaya nói: Rồi Droṇa, tâu Đại vương, vừa xưng danh giữa chiến trường, vừa dùng những loạt tên vô kể phủ kín quân Pāṇḍava tứ phía.

Verse 48

ते तु नामाड़किता बाणा द्रोणेनास्ता: शिलाशिता: । नरान्‌ नागान्‌ हयांश्वैव निजघ्नु: शतशो मृधे

Sañjaya nói: Những mũi tên ấy do Droṇa phóng ra—được mài sắc trên đá mài và khắc chính danh hiệu của thầy—đã chém ngã giữa chiến địa hàng trăm người, voi và ngựa.

Verse 49

ते वध्यमाना द्रोणेन शक्रेणेव महासुरा: । समकम्पन्त पड्चाला गाव: शीतार्दिता इव

Sañjaya nói: Bị Droṇa đánh giết, quân Pāñcāla run rẩy—như những A-tu-la lớn bị Indra giáng đòn làm chấn động, và như đàn bò rét run vì giá lạnh mùa đông.

Verse 50

ततो निष्ठानको घोर: पाण्डवानामजायत । द्रोणेन वध्यमानेघु सैन्येषु भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! फिर तो द्रोणाचार्यके द्वारा मारी जाती हुई पाण्डवोंकी सेनाओंमें घोर आर्तनाद होने लगा

Sañjaya nói: Rồi, hỡi bậc tráng sĩ trong dòng Bharata, một tiếng kêu gào ghê rợn nổi lên trong quân Pāṇḍava khi Droṇa vẫn tiếp tục tàn sát họ.

Verse 51

प्रताप्पमाना: सूर्येण हन्‍्यमाना श्व॒ सायकै: । अन्यपद्यन्त पञज्चालास्तदा संत्रस्तचेतस:

Sañjaya nói: Hỡi con cháu Bharata, khi ấy mặt trời thiêu đốt trên đầu, còn nơi chiến địa lại hứng những loạt tên của Droṇa; trong cảnh ấy, các dũng sĩ Pāñcāla lòng đầy kinh hãi, rối loạn và bấn loạn.

Verse 52

मोहिता बाणजालेन भारद्वाजेन संयुगे । ऊरुग्राहगृहीतानां पजचलानां महारथा:,उस युद्धस्थलमें भरद्वाजनन्दन द्रोणाचार्यके बाण-समूहोंसे आहत हो पांचाल महारथी मूर्छित हो रहे थे। उनकी जाँघें अकड़ गयी थीं

Sañjaya nói: Giữa chiến trận, các đại xa chiến binh của Pāñcāla bị lưới tên do con trai Bhāradvāja (Droṇa) phóng ra làm cho choáng váng, mê mờ; họ trở nên bất lực như kẻ bị ghì chặt nơi đùi, ngất lịm và gục ngã dưới sức công phá của ông.

Verse 53

चेदयश्न महाराज सृजजया: काशिकोसला: । अभ्यद्रवन्त संह्ृष्टा भारद्वाजं युयुत्सया,महाराज! उस समय चेदि, सृंजय, काशी और कोसल प्रदेशोंके सैनिक हर्ष और उत्साहमें भरकर युद्धकी अभिलाषासे द्रोणाचार्यपर टूट पड़े

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, quân Cedi, Sṛñjaya cùng các chiến binh xứ Kāśī và Kośala—lòng hân hoan sôi sục—đã ào ạt xông tới Bhāradvāja (Droṇa), bị thôi thúc bởi khát vọng giao chiến.

Verse 54

ब्रुवन्तश्न॒ रणेडन्योन्यं चेदिपडचालसूञ्जया: । घ्नत द्रोणं घ्नत द्रोणमिति ते द्रोणमभ्ययु:

Sañjaya thưa: Giữa tiếng binh đao va chạm, họ gọi nhau: “Hãy hạ Droṇa! Hãy hạ Droṇa!” Rồi các dũng sĩ Cedi, Pāñcāla và Sūñjaya đồng loạt xông lên, đánh thẳng vào Droṇācārya.

Verse 55

यतन्तः पुरुषव्याप्रा: सर्वशक्‍्त्या महाद्युतिम्‌ । निनीषवो रणे द्रोणं यमस्य सदन प्रति

Sañjaya thưa: Những bậc trượng phu ấy dốc hết sức mình nơi chiến địa, quyết tâm đưa Droṇa rực rỡ kia đến cõi Yama—tức là kết liễu mạng sống của vị thầy đáng kính giữa trận tiền.

Verse 56

यतमानांस्तु तान्‌ वीरान्‌ भारद्वाज: शिलीमुखै: । यमाय प्रेषयामास चेदिमुख्यान्‌ विशेषत:

Sañjaya thưa: Khi các dũng sĩ ấy còn đang gắng sức, Bhāradvāja (Droṇācārya) đã dùng những mũi tên sắc bén tiễn họ về cõi Yama—đặc biệt là các chiến binh hàng đầu của xứ Cedi.

Verse 57

तेषु प्रक्षीयमाणेषु चेदिमुख्येषु सर्वश: । पज्चाला: समकम्पन्त द्रोणसायकपीडिता:,चेदि देशके प्रधान वीर जब इस प्रकार नष्ट होने लगे, तब द्रोणाचार्यके बाणोंसे पीड़ित हुए पांचालयोद्धा थर-थर काँपने लगे

Sañjaya thưa: Khi các chiến binh ưu tú của Cedi lần lượt bị chém ngã khắp bốn phía, quân Pāñcāla—đau đớn vì mưa tên của Droṇa—bắt đầu run rẩy.

Verse 58

प्राक्रोशन्‌ भीमसेन ते धृष्टद्युम्नं च भारत । दृष्टवा द्रोणस्य कर्माणि तथारूपाणि मारिष,माननीय भरतनन्दन! वे द्रोणके वैसे पराक्रमको देखकर भीमसेन तथा धृष्टद्युम्नको पुकारने लगे

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, thấy những chiến công của Droṇa—ghê gớm và dữ dội đến thế—những người ấy liền kêu thét, gọi Bhīmasena và Dhṛṣṭadyumna.”

Verse 59

ब्राह्मणेन तपो नूनं चरितं दुश्चरं महत्‌ । तथा हि युधि संक्रुद्धों दहति क्षत्रियर्षभान्‌

Sañjaya nói: “Hẳn vị Bà-la-môn này đã tu khổ hạnh lớn lao, vô cùng gian nan; bởi khi nổi giận giữa chiến trận, ông thiêu rụi những bậc kṣatriya ưu tú nhất.”

Verse 60

और परस्पर कहने लगे--“इस ब्राह्मणने निश्चय ही कोई बड़ी भारी दुष्कर तपस्या की है, तभी तो यह युद्धमें अत्यन्त क़ुद्ध होकर श्रेष्ठ क्षत्रियोंको दग्ध कर रहा है ।।

Sañjaya nói: Rồi họ bảo nhau: “Hẳn vị Bà-la-môn này đã thực hành một khổ hạnh lớn lao, vô cùng gian nan; bởi thế trong chiến trận, bừng bừng phẫn nộ, ông đang thiêu rụi những kṣatriya ưu tú nhất. Chiến đấu là bổn phận của kṣatriya; còn khổ hạnh được xem là thiên chức tối thượng của Bà-la-môn. Thế mà vị Bà-la-môn này—một ẩn sĩ, bậc tinh thông binh khí—có thể thiêu cháy cả bằng một cái liếc mắt!”

Verse 61

द्रोणाग्निमस्त्रसंस्पर्श प्रविष्टा: क्षत्रियर्षभा: । बहवो दुस्तरं घोरं यत्रादहुन्त भारत

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, nhiều dũng sĩ kṣatriya, hùng tráng như bò mộng, bước vào ngọn lửa ghê rợn, khó vượt qua ấy là Droṇa—mà cái chạm bỏng rát chính là vũ khí của ông—và đã bị thiêu rụi tại đó.”

Verse 62

यथाबलं यथोत्साहं यथासत्त्वं महाद्युति: | मोहयन्‌ सर्वभूतानि दोणो हन्ति बलानि नः

Sañjaya nói: “Tùy theo sức mạnh, nhiệt huyết và ý chí kiên định của mình, Droṇa rực rỡ—làm mê hoặc muôn loài—vẫn đang chém giết, tàn phá quân ta.”

Verse 63

तेषां तद्‌ वचन श्रुत्वा क्षत्रधर्मा व्यवस्थित: । अर्धचन्द्रेण चिच्छेद क्षत्रधर्मा महाबल:

Sañjaya nói: Nghe lời họ, vị dũng sĩ đại lực—kiên định trong kṣatriya-dharma—liền dùng mũi tên đầu lưỡi liềm (như trăng khuyết) chém đứt (vũ khí/đối thủ), hành động với quyết tâm vững vàng theo luật chiến trận.

Verse 64

क्रोधसंविग्नमनसो द्रोणस्य सशरं धनु: । उनकी यह बात सुनकर क्षत्रधर्मा युद्धके लिये द्रोणाचार्यके सामने आकर खड़ा हो गया। उस महाबली वीरने अर्धचन्द्राकार बाण मारकर क्रोधसे उद्विग्न मनवाले द्रोणाचार्यके धनुष और बाणको काट दिया ।।

Sañjaya nói: Khi tâm Droṇa rung động vì giận dữ, cây cung của ông—vẫn còn đặt sẵn mũi tên—đã bị chém đứt. Rồi Droṇa, kẻ nghiền nát các chiến sĩ, càng thêm phẫn nộ; luật chiến trận và đà hung bạo của cuộc chiến đẩy đôi bên vào vòng trả đũa ngày một leo thang.

Verse 65

अन्यत्‌ कार्मुकमादाय भास्वरं वेगवत्तरम्‌ । तत्राधाय शरं तीक्ष्णं परानीकविशातनम्‌

Sañjaya nói: Ông liền cầm lấy một cây cung khác—rực sáng và mạnh nhanh hơn—rồi đặt lên đó một mũi tên sắc bén, đủ sức chém nát hàng ngũ quân địch.

Verse 66

आकर्णपूर्णमाचार्यो बलवानभ्यवासृजत्‌ । स हत्वा क्षत्रधर्माणं जगाम धरणीतलम्‌

Sañjaya nói: Vị ācārya hùng mạnh kéo cung đến tận tai và phóng mũi tên bằng toàn lực. Đánh gục chiến sĩ đang giữ kṣatriya-dharma, người ấy ngã xuống, rơi trên mặt đất.

Verse 67

इससे क्षत्रियोंका मर्दन करनेवाले द्रोणाचार्य अत्यन्त कुपित हो उठे और अत्यन्त वेगशाली तथा प्रकाशमान दूसरा धनुष हाथमें लेकर उन्होंने एक तीखा बाण अपने धनुषपर रखा, जो शत्रुसेनाका विनाश करनेवाला था। बलवान्‌ आचार्यने कानतक धनुषको खींचकर उस बाणको छोड़ दिया। वह बाण क्षत्रधर्माका वध करके धरतीमें समा गया ।।

Sañjaya nói: Tim bị xé toạc, người ấy rơi khỏi chiến xa xuống đất. Khi con trai của Dhṛṣṭadyumna bị giết, các đạo quân run rẩy vì sợ hãi—điềm dữ cho thấy chỉ một cái chết cũng có thể làm chấn động sĩ khí của cả một đại quân và khoét sâu bóng tối đạo lý của chiến tranh.

Verse 68

अथ द्रोणं समारोहच्चेकितानो महाबल: । स द्रोणं दशभिर्विद्ध्वा प्रत्यविद्धयत्‌ स्तनान्तरे

Sañjaya nói: Bấy giờ Cekitāna, bậc dũng lực phi thường, lao thẳng đến Droṇa. Chàng bắn mười mũi tên xuyên trúng Droṇa, rồi lại đánh trả, gây thương tích nơi khoảng giữa ngực. Cảnh ấy phơi bày sự đáp trả không dứt của bạo lực chiến trường: tài nghệ và báo hoàn lấn át mọi kiềm chế, ngay cả trước một bậc thầy chiến binh đáng tôn kính.

Verse 69

चतुर्भि: सारथिं चास्य चतुर्भिश्चतुरों हयान्‌ | तदनन्तर महाबली चेकितानने द्रोणाचार्यपर चढ़ाई की। उन्होंने दस बाणोंसे द्रोणको घायल करके उनकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी। साथ ही चार बाणोंसे उनके सारथिको और चार ही बाणोंद्वारा उनके चारों घोड़ोंको भी बींध डाला || ६८ इ ।।

Sañjaya nói: Rồi Cekitāna, bậc dũng lực, càng siết chặt thế công nhằm vào Droṇācārya. Chàng bắn mười mũi tên trúng Droṇa, gây một vết thương sâu nơi ngực; đồng thời, với bốn mũi tên chàng xuyên trúng người đánh xe của Droṇa, và với bốn mũi nữa chàng hạ cả bốn con ngựa. Cảnh ấy nêu bật sự chính xác tàn nhẫn của võ nghệ chiến trường: làm tê liệt chiến xa cũng quyết định chẳng kém gì làm trọng thương chính chiến binh.

Verse 70

तस्य सूते हते ते5श्वा रथमादाय विद्रुता:

Sañjaya nói: Khi người đánh xe của ông bị giết, những con ngựa ấy kéo cả chiến xa rồi hoảng hốt phóng chạy—một hình ảnh cho thấy giữa cơn hỗn loạn của chiến tranh, ngay cả trật tự võ trận tinh vi nhất cũng sụp đổ khi bàn tay dẫn dắt bị tước đi.

Verse 71

समरे शरसंवीता भारद्वाजेन मारिष | चेकितानके सारथिके मारे जानेपर वे घोड़े उनका रथ लेकर भाग चले। आर्य! द्रोणाचार्यने समरांगणमें उनके शरीरोंको बाणोंसे भर दिया था || ७० ई ।।

Sañjaya nói: Thấy chiến xa của Cekitāna—ngựa và người đánh xe đều đã bị giết—và đảo mắt nhìn các dũng sĩ Cedi, Pāñcāla và Sṛñjaya đang tụ hội trên chiến địa, Droṇa, người con lẫy lừng của Bharadvāja, đã xua họ lùi lại tứ phía trong trận chiến lớn ấy, khiến thân thể họ đầy mũi tên. Cảnh này phô bày đạo lý nghiệt ngã của chiến tranh kṣatriya: quyền năng và quyết tâm có thể đánh tan cả đoàn quân dũng cảm, nhưng chiến thắng được mua bằng thương tích không ngừng và nỗi kinh hoàng.

Verse 72

तान्‌ समेतान्‌ रणे शूरांश्नेदिपणचालसृञ्जयान्‌ | समन्ताद्‌ द्रावयन्‌ द्रोणो बह्मशोभत मारिष

Sañjaya nói: Thấy chiến xa của Cekitāna, nơi ngựa và người đánh xe đã bị giết, và đưa mắt nhìn các anh hùng Cedi, Pañcāla và Sṛñjaya đang tụ hội trên chiến địa, Droṇācārya đã xua họ lùi lại tứ phía. Ôi bậc đáng kính, khi ấy ông rực sáng bằng một vẻ uy nghi đáng sợ, gần như linh thiêng—võ công của ông tự khẳng định giữa những đòi hỏi khắc nghiệt của chiến tranh.

Verse 73

आकर्णपलित: श्यामो ववसाशीतिपञ्चक: । रणे पर्यचरद्‌ द्रोणो वृद्ध: षोडशवर्षवत्‌

Sañjaya said: Though his hair had turned grey around the ears, though his complexion was dark, and though he was advanced in years—eighty-five—old Droṇa moved about the battlefield like a sixteen-year-old youth. The verse underscores how, in the grip of war-duty and martial resolve, age and bodily decline are eclipsed by trained discipline and fierce commitment to one’s chosen cause.

Verse 74

अथ द्रोणं महाराज विचरन्तमभीतवत्‌ | वज्हस्तममन्यन्त शत्रव: शत्रुसूदनम्‌,महाराज! रणभूमिमें निर्भय-से विचरते हुए शत्रुसूदन द्रोणको शत्रुओंने वज्रधारी इन्द्र समझा

Sañjaya said: “O King, as Droṇa moved about the battlefield fearlessly, the enemy warriors took that foe-slayer to be Indra himself, the wielder of the thunderbolt.”

Verse 75

ततोडब्रवीन्महाबाहुर्द्रपदो बुद्धिमान्‌ नूप । लुब्धो<यं क्षत्रियान्‌ हन्ति व्याघ्र: क्षुद्रमृगानिव

Then the mighty-armed, wise King Drupada spoke: “This man, driven by greed, is slaughtering the Kṣatriyas—just as a tiger kills small deer.” The remark frames the killing not as righteous warfare but as predatory violence, condemning the motive and the imbalance of power behind the act.

Verse 76

कृच्छान्‌ दुर्योधनो लोकान्‌ पाप: प्राप्स्यति दुर्मति: । यस्य लोभाद्‌ विनिहता: समरे क्षत्रियर्षभा:

Sañjaya said: The sinful, evil-minded Duryodhana will attain worlds of extreme hardship, for through whose greed many bull-like heroes among the kṣatriyas have been slain in this battle. The verse frames the war’s devastation as the moral consequence of unchecked covetousness, assigning ethical responsibility to the instigator whose desire overrode dharma.

Verse 77

शतश: शेरते भूमौ निकृत्ता गोवृषा इव । रुधिरेण परीताड़्ा श्वशृूगालादनीकृता:

Sañjaya said: “By the hundreds they lie upon the earth, hewn down like cattle and bulls. Smeared and soaked in blood, they have become food for dogs and jackals.” The verse starkly exposes the moral cost of war: when dharma collapses into slaughter, human bodies are reduced to carrion, and the battlefield becomes a place where dignity and rites are denied.

Verse 78

एवमुक्त्वा महाराज द्रुपदो5क्षौहिणीपति: । पुरस्कृत्य रणे पार्थान्‌ द्रोणमभ्यद्रवद्‌ द्रतम्‌

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, Drupada—tổng chỉ huy một đạo quân akṣauhiṇī—nói xong liền đặt các con của Pṛthā (những Pāṇḍava) lên hàng đầu nơi chiến địa, rồi tức tốc xông thẳng đánh Droṇa.”

Verse 125

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि द्रोणपराक्रमे पजञ्चविंशत्यधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें द्रोगपराक्रमाविषयक एक यौ पचीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya thưa: “Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva, trong tiểu đoạn về việc hạ sát Jayadratha, ở phần thuật về uy dũng của Droṇa, chương thứ một trăm hai mươi lăm đã kết thúc.”

Verse 313

भारद्वाजाय चिक्षेप रुषितामिव पन्नगीम्‌ | तत्पश्चात्‌ उन्होंने धृष्टकेतुको पचीस बाण मारे। उस समय धृष्टकेतुने शीघ्रतापूर्वक रथसे कूदकर गदा हाथमें ले ली और रोषमें भरी हुई सर्पिणीके समान उसे द्रोणाचार्यपर दे मारा

Sañjaya thưa: “Ông ta phóng nó vào con trai của Bhāradvāja (Droṇa) như một con rắn cái đang cuồng nộ. Sau đó, ông ta bắn Dhṛṣṭaketu hai mươi lăm mũi tên. Rồi Dhṛṣṭaketu lập tức nhảy khỏi chiến xa, nắm chùy trong tay, và—như rắn cái căng tràn phẫn uất—ném thẳng vào Droṇācārya.”

Verse 693

ध्वजं सप्तभिरुन्मथ्य यन्तारमवधीत्‌ त्रिभि: । तब आचार्यने उनकी दोनों भुजाओं और छातीमें कुल तीन बाण मारे। फिर सात सायकोंद्वारा उनकी ध्वजाके टुकड़े-टुकड़े करके तीन बाणोंसे सारथिका वध कर दिया

Sañjaya thưa: “Vị Ācārya dùng bảy mũi tên phá nát chiến kỳ của đối phương, rồi với ba mũi nữa giết người đánh xe. Sau đó, ông bắn ba mũi vào hai cánh tay và ngực của chiến binh ấy. Lại một lần nữa, bằng bảy mũi tên sắc, ông chém chiến kỳ thành từng mảnh, và với ba mũi tên, ông hạ sát người điều khiển chiến xa.”