Adhyaya 121

Verse 1

ऑपन--माज छा जि: एकोनविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: सात्यकि और उनके सारथिका संवाद तथा सात्यकिद्धारा काम्बोजों और यवन आदिकी सेनाकी पराजय संजय उवाच ततः स सात्यकिर्धीमान्‌ महात्मा वृष्णिपुड्भव: । सुदर्शन निहत्याजौ यन्तारं पुनरब्रवीत्‌

Sañjaya nói: Rồi sau đó, Satyaki—người trí tuệ, bậc đại hồn, kẻ đứng đầu dòng Vṛṣṇi—sau khi giết Sudarśana giữa chiến địa, lại cất lời với người đánh xe của mình.

Verse 2

रथाश्वनागकलिलं शरशक्त्यूमिमालिनम्‌ । खड्गमत्स्यं गदाग्राहं शूरायुधभहास्वनम्‌

Sañjaya nói: “Con ơi, đạo quân của Droṇa, dày đặc xe chiến, ngựa và voi, đứng sừng sững như một đại dương mênh mông. Sóng của nó tưởng như mưa tên và lao; cá của nó là gươm; còn những con cá sấu chụp mồi là chùy. Tiếng gầm vang dội do những đòn đánh của vũ khí các dũng sĩ tạo ra tựa như sấm dữ của biển cả.”

Verse 3

प्राणापहारिणं रौद्रं वादित्रोत्क़ुष्टनादितम्‌ । योधानामसुखस्पर्श दुर्धर्षमजयैषिणाम्‌

Sañjaya nói: “Nó hung bạo, đoạt mạng; tiếng gầm của nó lại càng dậy lên bởi tiếng kèn trống và tiếng hò reo chiến thắng của các chiến binh. Với người giao chiến, chạm vào nó là chạm vào khổ đau; còn với kẻ không cầu thắng, đó là nỗi kinh hoàng không thể vượt qua.”

Verse 4

तीर्णा: सम दुस्तरं तात द्रोणानीकमहार्णवम्‌ । जलसंधबलेनाजोौ पुरुषादैरिवावृतम्‌

Sañjaya nói: “Con ơi, chúng ta đã vượt qua được biển quân của Droṇa, vốn khó bề vượt nổi. Trên chiến địa, nó như bị lực lượng của Jalasandha—những dũng sĩ hùng mạnh—vây quanh, khiến trận thế ấy càng thêm tưởng như không thể qua.”

Verse 5

अतोथचन्‍्यत्‌ पृतनाशेषं मन्ये कुनदिकामिव । तर्तव्यामल्पसलिलां चोदयाश्वानसम्भ्रमम्‌

Sañjaya nói: “Còn phần quân còn lại ngoài hắn, ta cho là dễ vượt qua—như một con suối nhỏ ít nước. Vì vậy, đừng hoảng loạn, hãy thúc ngựa tiến lên.”

Verse 6

हस्तप्राप्तमहं मन्ये साम्प्रतं सव्यसाचिनम्‌ । निर्जित्य दुर्धरं द्रोणं सपदानुगमाहवे

Sañjaya nói: “Ta cho rằng Arjuna, cung thủ thuận cả hai tay, giờ đã như nằm trong tay ta; bởi sau khi khuất phục Droṇa—kẻ khó bề chế ngự—trên chiến địa, chàng lập tức thúc quân truy kích.”

Verse 7

हार्दिक्यं योधवर्य च मन्ये प्राप्त धनंजयम्‌ । न हि मे जायते त्रासो दृष्टवा सैन्यान्यनेकश:

Sañjaya nói: “Ta xét rằng Hārdikya và vị dũng tướng bậc nhất ấy nay đã chạm trán Dhanañjaya. Nhưng dù thấy quân đội tụ hội thành bao nhiêu đạo, trong ta vẫn không dấy lên sợ hãi.”

Verse 8

वल्लेरिव प्रदीप्तस्य वने शुष्कतृणोलपे । 'योद्धाओंमें श्रेष्ठ कृतवर्माको पराजित करके मैं ऐसा समझता हूँ कि अर्जुन मुझे मिल गये। जैसे सूखे तृण और लतावाले वनमें प्रज्वलित हुई अग्निके लिये कहीं कोई बाधा नहीं रहती, उसी प्रकार मुझे इन अनेक सेनाओंको देखकर तनिक भी त्रास नहीं हो रहा है ।।

Sañjaya nói: “Sau khi khuất phục Kṛtavarmā—bậc nhất trong hàng chiến sĩ—ta hiểu rằng Arjuna nay đã vào tầm tay ta. Như ngọn lửa bừng cháy không gặp vật cản trong khu rừng đầy cỏ khô và dây leo, cũng vậy, dù thấy bao đạo quân này, ta không hề dấy lên dù chỉ một chút sợ hãi. Hãy nhìn quãng đất mà vị thủ lĩnh của nhà Pāṇḍava, người đội mũ miện, đã đi qua.”

Verse 9

द्रवते तद्‌ यथा सैन्यं तेन भग्नं महात्मना,'सारथे! उन्हीं महात्मा अर्जुनकी खदेड़ी हुई वह सेना इधर-उधर भाग रही है। दौड़ते हुए रथों, हाथियों और घोड़ोंसे लाल रेशमके समान यह धूल ऊपरको उठ रही है

Sañjaya nói: “Hỡi người đánh xe! Như một đạo quân bị đánh tan rồi vỡ vụn tứ tán, đạo quân ấy—bị bậc đại hồn nghiền nát—nay đang tháo chạy khắp mọi hướng, bị Arjuna cao quý xua đuổi. Từ những chiến xa, voi và ngựa đang lao đi, bụi tung vút lên, rực như lụa đỏ.”

Verse 10

रथैरविंपरिधावद्धिर्गजैरश्वैश्न॒ सारथे | कौशेयारुणसंकाशमेतदुद्धूयते रज:

Sañjaya nói: “Hỡi người đánh xe, khi chiến xa, voi và ngựa lao đi tứ phía, một đám bụi bị hất tung lên trời—sắc đỏ như tơ lụa. Vì thế, đạo quân bị Đại hồn Arjuna thúc ép truy kích đang tan tác, chạy trốn về mọi hướng.”

Verse 11

अभ्याशस्थमहं मन्ये श्वेताश्वं कृष्णसारथिम्‌ | स एष श्रुयते शब्दो गाण्डीवस्पामितौजस:

Sañjaya nói: “Ta đoán rằng Arjuna—người có Kṛṣṇa làm người đánh xe và những tuấn mã trắng—đã đến rất gần. Bởi chính âm thanh này đang vang lên: tiếng dây cung Gāṇḍīva nổ như sấm, do bậc có sức mạnh vô lượng giương lên.”

Verse 12

यादृशानि निमित्तानि मम प्रादुर्भवन्ति वै अनस्तंगत आदित्ये हन्ता सैन्धवर्मर्जुन:

Sañjaya nói: “Từ những điềm lành đang hiện ra trước mắt ta, có vẻ như Arjuna nhất định sẽ giết Jayadratha (vương tử xứ Sindhu) trước khi mặt trời lặn.”

Verse 13

शनैर्विश्रम्भयन्नश्चान्‌ याहि यत्रारिवाहिनी । यत्रैते सतलत्राणा: सुयोधनपुरोगमा:

Sañjaya nói: “Hỡi người đánh xe, hãy tiến chậm rãi, vừa đi vừa cho ngựa được thư giãn và giữ vững nhịp, rồi đến nơi đạo quân địch đang dàn trận—nơi các chiến binh ấy, mang giáp bảo vệ ống chân, đứng với Suyodhana (Duryodhana) làm đầu.”

Verse 14

४ 5 ६ ९ ऐ । दंशिता: क्रूरकर्माण: काम्बोजा युद्धदुर्मदा: । शरबाणासनधरा यवनाश्ष प्रहारिण:

Sañjaya nói: “Ở đó, những Kāmboja mặc giáp, hành sự tàn bạo, say men chiến trận mà ngạo mạn, đang đứng sẵn. Cả các Yavana nữa, mang cung tên, tinh thông đòn đánh, cũng đã dàn hàng chờ giao chiến. Hãy đến nơi ấy—nơi cuộc chiến quy tụ cả những dân biên viễn thiện chiến, dưới ngọn cờ của Duryodhana.”

Verse 15

शका: किराता दरदा बर्बरास्ताम्रलिप्तका: | अन्ये च बहवो म्लेच्छा विविधायुधपाणय:

Sañjaya nói: “Bọn Śaka, Kirāta, Darada, Barbara và Tāmrāliptaka—cùng vô số chiến binh mleccha khác—đang đứng kia, tay cầm đủ loại binh khí. Chúng hung hãn nơi trận mạc, tàn bạo trong hành vi; và với Duryodhana dẫn đầu, chúng đã quay mặt về phía chúng ta, khát khao giao chiến.”

Verse 16

यत्रैते सतलत्राणा: सुयोधनपुरोगमा: । मामेवाभिमुखा: सर्वे तिष्ठन्ति समरार्थिन:

Sañjaya nói: “Chính nơi ấy—nơi tất cả bọn chiến binh này, mặc giáp được che chở, với Suyodhana (Duryodhana) dẫn đầu—đều đứng quay mặt về phía ta, một lòng cầu chiến; hãy đến đúng nơi ấy.”

Verse 17

एतान्‌ सरथनागाश्चान्‌ निहत्याजौ सपत्तिन: । इदं दुर्ग महाघोरं तीर्णमेवोपधारय

Sañjaya nói: “Khi những kẻ thù ấy—cùng chiến xa, voi, ngựa và bộ binh của chúng—đã bị giết trên chiến địa, thì hãy biết chắc rằng chúng ta đã vượt qua cơn nguy khốn ghê gớm, khó bề vượt thoát này.”

Verse 18

सूत उवाच न सम्भ्रमो मे वार्ष्णेय विद्यते सत्यविक्रम । यद्यपि स्यात्‌ तव क्रुद्धो जामदग्न्योडग्रत: स्थित:

Sūta nói: “Hỡi Vārṣṇeya, bậc dũng mãnh chân thực, ta không hề xao động hay sợ hãi. Dẫu con trai Jamadagni—chính Paraśurāma—đứng trước ngươi trong cơn thịnh nộ, ta vẫn không sợ.”

Verse 19

द्रोणो वा रथिनां श्रेष्ठ: कृपो मद्रेश्वरो 5पि वा । तथापि सम्भ्रमो न स्यात्‌ त्वामाश्रित्य महाभुज

Dẫu Droṇa—bậc nhất trong hàng chiến xa—hay Kṛpa, hay cả Śalya, vua xứ Madra, có đứng đối địch với chúng ta, thì cũng không nên có chút hoảng loạn nào. Nương tựa nơi ngươi, hỡi bậc tay mạnh, nỗi sợ không thể chiếm lấy ta.

Verse 20

त्वया सुबहवो युद्धे निर्जिता: शत्रुसूदन । दंशिता: क्रूरकर्माण: काम्बोजा युद्धदुर्मदा:

Sūta nói: “Bởi ngài, hỡi kẻ diệt thù, bao kẻ đã bị khuất phục nơi chiến địa—những người Kāmboja ấy, hung bạo trong hành vi, say cuồng vì kiêu mạn chiến tranh, cũng đã bị ngài chặn lại và chế ngự.”

Verse 21

शरबाणासनधरा यवनाश्ष प्रहारिण: । शका: किराता दरदा बर्बरास्ताम्रलिप्तका:

Sūta nói: “Có những chiến binh mang cung tên—người Yavana, dữ dằn trong đòn đánh; rồi Śaka, Kirāta, Darada, những kẻ man di, và dân Tāmrālipta.” Câu kệ nhấn mạnh rằng cuộc chiến đã lôi cuốn vô số nhóm biên viễn và ngoại tộc, cho thấy quy mô mênh mông, đa sắc tộc của cuộc xung đột, cùng sức nặng đạo lý của một trận chiến trùm khắp bốn phương.

Verse 22

अन्ये च बहवो म्लेच्छा विविधायुधपाणय: । न च मे सम्भ्रम: कश्चिद्‌ भूतपूर्व: कथंचन

Sūta nói: “Lại còn nhiều kẻ khác nữa—những bộ tộc ngoại bang (mleccha), tay cầm đủ loại binh khí. Thế nhưng chưa bao giờ, bằng bất cứ cách nào, ta lại thấy lòng mình xao động và kinh hãi như lúc này.”

Verse 23

किमुतैतत्‌ समासाद्य धीरसंयुगगोष्पदम्‌ | आयुष्मन्‌ कतरेण त्वां प्रापपामि धनंजयम्‌

Sūta nói: “Điều gì thế này, mà ngài lại gặp một chiến địa nhỏ bé—như dấu móng bò—đối với bậc kiên định và anh hùng? Hỡi người trường thọ, theo lối nào ta có thể đến được với ngài, Dhanañjaya (Arjuna)?”

Verse 24

शत्रुसूदन! आपने पहले भी युद्धमें बहुतेरे कवचधारी

Sūta nói: “Hỡi kẻ diệt thù! Trong những cuộc chiến trước, ngài đã từng quật ngã biết bao Kāmboja mặc giáp—hung bạo trong hành vi, say cuồng vì cơn điên chiến trận. Ngài đã chinh phục người Yavana, tinh thông đòn đánh, mang cung và tên. Ngài cũng đã đánh bại Śaka, Kirāta, Darada, những kẻ man di, dân Tāmrālipta, cùng vô số mleccha khác, tay cầm đủ loại binh khí. Khi ấy chưa từng có một nỗi sợ nào nảy sinh nơi bất kỳ ai. Vậy thì làm sao có thể có sợ hãi khi đến chiến địa nhỏ nhoi này—tầm thường như dấu móng bò? Xin hãy nói cho ta, bậc cao quý: trong hai con đường này, theo lối nào ta sẽ đưa ngài đến với Arjuna? Hỡi Vārṣṇeya, ngài đang nổi giận với ai? Cái chết đã kề cận ai? Và tâm trí của ai hôm nay đang háo hức đi về thành Yama?”

Verse 25

के त्वां युधि पराक्रान्तं कालान्तकयमोपमम्‌ | दृष्टवा विक्रमसम्पन्नं विद्रविष्यन्ति संयुगे

Người đánh xe (Sūta) nói: “Ai, khi thấy ngươi trên chiến địa—xông pha dũng mãnh, tựa Yama, kẻ kết liễu thời gian—lại được trang bị sức mạnh không gì cưỡng nổi, mà không bỏ chạy giữa cuộc giao tranh binh khí?”

Verse 26

सात्यकिरुवाच मुण्डानेतान्‌ हनिष्यामि दानवानिव वासव:

Người đánh xe (Sūta) thuật lại. Sātyaki tuyên bố: “Ta sẽ đánh hạ bọn Kāmboja cạo đầu này, như Vāsava (Indra) giết các Dānava. Làm vậy ta sẽ hoàn thành lời thệ nguyện. Vì thế, hãy đánh xe thẳng về phía chúng. Chỉ sau khi tiêu diệt chúng hôm nay, ta mới đến với người bạn thân yêu của ta—Arjuna, con của Pāṇḍu.”

Verse 27

प्रतिज्ञां पारयिष्यामि काम्बोजानेव मां वह । अद्यैषां कदनं कृत्वा प्रियं यास्यामि पाण्डवम्‌

Sātyaki nói: “Ta sẽ hoàn thành lời thệ nguyện. Hãy đánh xe thẳng đến bọn Kāmboja. Hôm nay, sau khi chém hạ chúng trong chiến trận, ta sẽ đến với người Pāṇḍava thân yêu của ta—Arjuna.”

Verse 28

अद्य द्रक्ष्यन्ति मे वीर्य कौरवा: ससुयोधना: । मुण्डानीके हते सूत सर्वसैन्येषु चासकृत्‌

Sūta nói: “Hôm nay, quân Kaurava cùng với Suyodhana (Duryodhana) sẽ chứng kiến uy lực của ta. Hỡi người đánh xe, khi Muṇḍānīka bị giết và khi sự tàn phá lại hết lần này đến lần khác giáng xuống mọi đạo quân, binh đoàn Kaurava sẽ bị xé nát trên chiến địa; nghe muôn kiểu tiếng kêu than thảm thiết ấy, Duryodhana sẽ chìm trong nỗi đau đớn dữ dội.”

Verse 29

अद्य कौरवसैन्यस्य दीर्यमाणस्य संयुगे । श्र॒त्वा विरावं बहुधा संतप्स्यति सुयोधन:

Sūta nói: “Hôm nay, khi binh đoàn Kaurava bị xé nát trong chiến trận, Duryodhana sẽ bị nỗi thống khổ thiêu đốt, bởi hết lần này đến lần khác hắn phải nghe những tiếng gào thét và náo động muôn dạng dâng lên từ đạo quân tan tác của mình.”

Verse 30

अद्य पाण्डवमुख्यस्य श्वेता श्वस्प महात्मन: । आचार्यस्य कृतं मार्ग दर्शयिष्यामि संयुगे,आज रणक्षेत्रमें मैं अपने आचार्य पाण्डवप्रवर श्वेतवाहन महात्मा अर्जुनके प्रकट किये हुए मार्गको दिखाऊँगा

Sūta nói: “Hôm nay, giữa chiến địa, ta sẽ chỉ rõ con đường do bậc anh hùng xe ngựa trắng—Arjuna, người đứng đầu trong hàng Pāṇḍava—đã mở ra, để thấy rằng đường lối và mưu lược của bậc Thầy (Droṇa) đã bị đối đáp và phơi bày trong giao tranh như thế nào.”

Verse 31

अद्य मद्‌बाणनिहतान्‌ योधमुख्यान्‌ सहस्रश: । दृष्टवा दुर्योधनो राजा पश्चात्तापं गमिष्यति,आज मेरे बाणोंसे अपने सहस्रों प्रमुख योद्धाओंको मारा गया देखकर राजा दुर्योधन अत्यन्त पश्चात्ताप करेगा

Sūta nói: “Hôm nay, khi vua Duryodhana thấy hàng nghìn dũng tướng bậc nhất của mình bị mũi tên của ta quật ngã, ông ta sẽ bị dồn vào nỗi hối hận cay đắng.”

Verse 32

अद्य मे क्षिप्रहस्तस्य क्षिपत: सायकोत्तमान्‌ | अलातचक्रप्रतिमं धनुर्द्रक्ष्यन्ति कौरवा:,आज शीतघ्रतापूर्वक हाथ चलाकर उत्तम बाणोंका प्रहार करते हुए मेरे धनुषको कौरवलोग अलातचक्रके समान देखेंगे

Sūta nói: “Hôm nay, quân Kaurava sẽ thấy cây cung của ta—khi ta nhanh tay phóng đi những mũi tên tinh tuyển—xoáy tròn như vòng lửa của một bó đuốc rực cháy.”

Verse 33

मत्सायकचिताड्रानां रुधिरं स्रवतां मुहुः । सैनिकानां वध दृष्टवा संतप्स्यति सुयोधन:

Sūta nói: “Hết lần này đến lần khác, máu sẽ tuôn từ những chiến binh ấy; thân họ đẫm đỏ và bị xuyên thủng bởi những mũi tên hình cá của ta. Thấy quân mình bị tàn sát, Suyodhana (Duryodhana) sẽ bị nỗi đau thiêu đốt.”

Verse 34

अद्य मे क्रुद्धरूपस्य निघ्नतश्न वरान्‌ वरान्‌ | द्विरर्जुनमिमं लोकं मंस्यतेड्द्य सुयोधन:

Sūta nói: “Hôm nay, mang hình tướng phẫn nộ, ta sẽ hạ sát—từng người một—những chiến binh tinh hoa nhất. Khi ấy Suyodhana (Duryodhana) sẽ hiểu rằng hôm nay, trên đời này, đã có hai Arjuna.”

Verse 35

अद्य राजसहस्राणि निहतानि मया रणे । दृष्टवा दुर्योधनो राजा संतप्स्यति महामृथे,आज महासमरमें मेरे द्वारा सहस्नों राजाओंका विनाश देखकर राजा दुर्योधनको बड़ा संताप होगा

Hôm nay, giữa chiến địa, ta đã giết hàng nghìn vị vua. Thấy cảnh ấy, vua Duryodhana sẽ bị nỗi sầu và cơn đau đớn cháy bỏng nuốt trọn, ngay giữa trận đại chiến khốc liệt này.

Verse 36

अद्य स्नेहं च भक्ति च पाण्डवेषु महात्मसु । हत्वा राजसहस््राणि दर्शयिष्यामि राजसु

Hôm nay ta sẽ tỏ bày tình thân và lòng tận trung đối với các Pāṇḍava đại hồn: bằng việc giết hàng nghìn vị vua, ta sẽ khiến điều ấy hiển nhiên giữa chư vương.

Verse 37

संजय उवाच एवमुक्तस्तदा सूत: शिक्षितान्‌ साधुवाहिन:

Sañjaya nói: Bấy giờ, người đánh xe—được rèn luyện thuần thục và am tường phép tắc—khi được dặn như thế, liền chuẩn bị làm theo.

Verse 38

ते पिबन्त इवाकाशं युयुधानं हयोत्तमा:

Sañjaya nói: Những tuấn mã thượng hạng, như thể uống cạn cả bầu trời, lao vút đưa Yuyudhāna tiến lên—nhanh và mãnh liệt đến nỗi tưởng như nuốt chửng khoảng không trước mặt.

Verse 39

सात्यकिं ते समासाद्य पृतनास्वनिवर्तिनम्‌

Sañjaya nói: Khi chạm trán Sātyaki—kẻ không lùi bước trong hàng trận và chẳng hề quay đầu—quân của ngài buộc phải đối mặt với một đối thủ kiên định, ý chí nơi chiến địa không hề lay chuyển.

Verse 40

तेषामिषूनथास्त्राणि वेगवान्‌ नतपर्वभि:

Sañjaya said: With swift force, he met their arrows and weapon-launches, bending (or deflecting) them by means of his own shafts—checking the onrush of their attack in the thick of battle.

Verse 41

अच्छिनत्‌ सात्यकी राजन नैनं ते प्राप्तुवत्‌ शरा: । राजन! वेगशाली सात्यकिने झुकी हुई गाँठवाले अपने बाणोंद्वारा उन सबके बाणों तथा अन्य अस्त्रोंको काट गिराया। वे बाण उनके पासतक पहुँच न सके ।।

Sañjaya said: O King, Sātyaki cut down their missiles; none of those arrows could reach him. With swift, well-aimed shafts—knotted and forceful—he severed and brought down all their arrows and other weapons before they could come near. Then that dreadful warrior, wheeling in every direction, with razor-sharp arrows tipped with gold and fletched with vulture-feathers, struck down the Yavanas—cleaving heads and arms, and even slicing through their iron and bronze armor. The passage underscores disciplined martial skill used as protective counter-force in battle: not reckless slaughter, but mastery that neutralizes incoming harm and breaks the enemy’s capacity to strike.

Verse 42

उच्चकर्त शिरांस्युग्रो यवनानां भुजानपि । शैक्यायसानि वर्माणि कांस्थानि च समन्ततः

Sañjaya said: The fierce warrior, wheeling about on every side, hewed off the Yavanas’ heads and arms, and even cut through their armour made of red iron and of bronze. The scene underscores the ruthless momentum of battle, where prowess and weapon-skill overwhelm bodily protection, and violence spreads indiscriminately across the field.

Verse 43

भित्त्वा देहांस्तथा तेषां शरा जम्मुर्महीतलम्‌ | ते हन्यमाना वीरेण म्लेच्छा: सात्यकिना रणे

Sañjaya said: Having pierced their bodies, the arrows then fell upon the earth. Those Mleccha warriors, being struck down in battle by the heroic Sātyaki, were slain—showing the relentless, consequence-laden momentum of war where valor and duty manifest through uncompromising violence.

Verse 44

शतशो< भ्यपतंस्तत्र व्यसवो वसुधातले । वे बाण उनके शरीरोंको विदीर्ण करके पृथ्वीमें घुस गये। वीर सात्यकिके द्वारा रणभूमिमें आहत होकर सैकड़ों म्लेच्छ प्राण त्यागकर धराशायी हो गये ।।

Sañjaya said: There, by the hundreds, lifeless bodies fell upon the earth. The arrows, having torn through their bodies, plunged into the ground. Struck on the battlefield by the hero Sātyaki, hundreds of the mleccha warriors gave up their lives and collapsed. The scene underscores the grim, impersonal momentum of war—where prowess and duty drive action, yet the cost is measured in lives abruptly ended.

Verse 45

पज्च षट्‌ सप्त चाष्टौ च बिभेद यवनान्‌ शरै: । वे कानतक खींचकर छोड़े हुए और अविच्छिन्न गतिसे परस्पर सटकर निकलते हुए बाणोंद्वारा पाँच

Sañjaya nói: Kéo cung và thả tên thành một dòng không dứt, Sātyaki đã xé toạc cùng lúc năm, sáu, bảy, thậm chí tám người Yavana. Ôi bậc chúa tể loài người, trong khi tiêu diệt quân lực của ngài tại đó, con trai của Śini đã khiến mặt đất trở nên không thể đặt chân, rải đầy xác của hàng nghìn Kāmboja và Śaka. Chiến địa hóa thành bùn lầy của thịt và máu—một hình ảnh phơi bày sự hiệu quả tàn nhẫn của chiến tranh và cái giá đạo lý khủng khiếp của nó.

Verse 46

शबराणां किरातानां बर्बराणां तथैव च । अगम्यरूपां पृथिवीं मांसशोणितकर्दमाम्‌

Sañjaya nói: “(Nó như) một vùng đất của Śabara, Kirāta và Barbara—những tộc người hoang dã như thế—mặt đất mang dáng vẻ không thể đến gần, biến thành bùn lầy của thịt và máu.”

Verse 47

दस्यूनां सशिरस्त्राणै: शिरोभिलूनमूर्थजै:

Sañjaya nói: Chiến địa rải rác những chiếc đầu của bọn chiến binh hung hãn—có chiếc vẫn đội mũ giáp, có chiếc bị cạo trụi tóc—một hình ảnh cho thấy chiến tranh lột bỏ phẩm giá và căn tính của con người, biến cả kẻ kiêu hãnh thành những mảnh tàn vô tri. Lời kể ngầm cảnh báo rằng bạo lực, một khi đã được thả ra, sẽ nuốt chửng mọi ranh giới của địa vị và đạo hạnh.

Verse 48

रुधिरोक्षितसवरज़िस्तैस्तदायोधनं बभौ

Sañjaya nói: Khi ấy chiến địa, bị máu nhuộm và làm sẫm lại, hiện ra u ám và ghê rợn—màu sắc của nó đổi thay bởi cuộc tàn sát, phản chiếu cái giá đạo lý khủng khiếp của chiến tranh.

Verse 49

कबन्‍न्धै: संवृतं सर्व ताम्रा भ्रे: खमिवावृतम्‌ | जिनके सारे अंग खूनसे लथपथ हो रहे थे, उन कबन्धोंसे भरा हुआ वह सारा रफक्षेत्र लाल रंगके बादलोंसे ढके हुए आकाशके समान जान पड़ता था ।।

Sañjaya nói: Toàn bộ chiến địa bị phủ kín bởi những thân mình không đầu, tay chân bê bết và tuôn chảy máu; nó trông như bầu trời bị che bởi những đám mây đỏ màu đồng. Hình ảnh ấy nhấn mạnh cái giá đạo lý của chiến tranh—rằng bạo lực, một khi đã được thả ra, biến cánh đồng bổn phận thành cảnh tượng kinh hoàng, buộc người ta phải tỉnh táo suy ngẫm về dharma và sự tự chế.

Verse 50

ते सात्वतेन निहता: समावत्रुर्वसुंधराम्‌ । वज्र और विद्युतकें समान कठोर स्पर्शवाले सुन्दर पर्वयुक्त बाणोंद्वारा सात्यकिके हाथसे मारे गये उन यवनोंने वहाँकी भूमिको अपनी लाशोंसे ढक लिया ।।

Sañjaya nói: Bị vị anh hùng Sātvata đánh gục, bọn Yavana đã lấy thân xác mình phủ kín mặt đất. Chúng bị tay Sātyaki giết bằng những mũi tên có sức chạm cứng như lôi đình và chớp giật—những cán tên đẹp đẽ, khớp nối sắc bén—nên ngã xuống chất thành đống tại đó. Chỉ còn lại vài tên Yavana, tan tác và gãy rời, thoi thóp giữ mạng, gần như mê dại. Bị Yuyudhāna khuất phục trên chiến địa, chúng quất ngựa bằng tay và roi, nương vào tốc lực lớn nhất mà chạy trốn vì sợ hãi về mọi phía.

Verse 51

जिता: संख्ये महाराज युयुधानेन दंशिता: । पाण्णिशिश्व कशाभिश्च ताडयन्तस्तुरज्रमान्‌

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, trong lúc giáp chiến dồn dập, những chiến binh ấy đã bị Yuyudhāna khuất phục. Bị đòn đánh của chàng làm cho nhức nhối, chúng quất ngựa bằng dây cương và roi, thúc ngựa lao đi trong cơn tuyệt vọng.

Verse 52

काम्बोजसैन्यं विद्राव्य दुर्जयं युधि भारत

Sañjaya nói: Hỡi Bhārata, sau khi đánh tan quân Kāmboja—một đạo quân đáng gờm, khó bề khuất phục trong chiến trận—(chàng lại tiến xa hơn nữa).

Verse 53

यवनानां च तत्‌ सैन्यं शकानां च महद्बलम्‌ | ततः स पुरुषव्यात्र: सात्यकि: सत्यविक्रम:

Sañjaya nói: “Ở đó còn có đạo quân Yavana, và lực lượng Śaka hùng mạnh đông đảo. Rồi Sātyaki—sư tử giữa loài người, dũng lực chưa từng suy—đã tiến lên đáp lại.”

Verse 54

प्रविष्टस्तावकान्‌ जित्वा सूतं याहीत्यचोदयत्‌ । भरतनन्दन! उस रफणक्षेत्रमें दुर्जय काम्बोज-सेनाको

Sañjaya nói: Xông thẳng vào hàng ngũ của quân ngài và đánh bại họ, chàng giục người đánh xe: “Tiến lên!” Thấy chiến công của chàng giữa trận—điều mà trước đó chưa ai làm được—(các chiến binh đều sững sờ kinh ngạc).

Verse 55

चारणा: सहगन्धर्वा: पूजयाज्चक्रिरे भृशम्‌ । जिसे पहले दूसरोंने नहीं किया था, समरांगणमें सात्यकिके उस पराक्रमको देखकर चारणों और ग्रन्धवोंने उनकी भूरि-भूरि प्रशंसा की ।।

Sañjaya nói: Các Cāraṇa cùng với các Gandharva đã tôn vinh chàng hết mực. Thấy uy dũng của Sātyaki giữa chiến địa—những việc mà trước đó chưa ai làm được—họ ca ngợi chàng hết lần này đến lần khác. Và khi Sātyaki, người hộ vệ hậu quân của Arjuna, tiếp tục tiến đi, các Cāraṇa hân hoan khi trông thấy; ngay cả quân lính của chính ngài, hỡi bậc chúa tể loài người, cũng bày tỏ lòng khâm phục và kính trọng chàng.

Verse 86

पत्त्यश्वरथनागौघै: पतितैर्विषमीकृताम्‌ । “देखो, पाण्डवप्रवर किरीटधारी अर्जुन जिस मार्गसे गये हैं, वहाँकी भूमि धराशायी हुए पैदलों, घोड़ों, रथों और हाथियोंके समुदायसे विषम एवं दुर्लड्घ्य हो गयी है

Sañjaya nói: “Hãy nhìn—nơi Arjuna, bậc nhất trong hàng Pāṇḍava, vị anh hùng đội mũ miện, đã đi qua, mặt đất trở nên gồ ghề khó vượt, nghẹt đầy những đống xác của bộ binh, ngựa, chiến xa và voi.”

Verse 119

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे यवनपराजये एकोनविंशत्यधिकशततमो<ध्याय:

Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva—ở phần nói về việc giết Jayadratha—đây là đoạn kết của chương về Sātyaki xông vào trận và sự thất bại của người Yavana, tức chương thứ một trăm mười chín.

Verse 256

केषां वैवस्वतो राजा स्मरतेड्द्य महाभुज । युद्धमें काल

Sūta nói: “Hỡi bậc dũng sĩ tay dài, hôm nay Vaivasvata—vua Yama—đang gọi nhớ tên những ai? Thấy một anh hùng như ngài, đầy sức mạnh và uy dũng, phô bày trên chiến địa một khí phách như Thời Gian, như Kẻ Kết Liễu, như chính Yama, thì những chiến binh nào hôm nay sẽ bỏ trận mà chạy? Hỡi bậc tay dài, vua Yama hôm nay đang nhớ đến ai?”

Verse 366

बल॑ वीर्य कृतज्ञत्वं मम ज्ञास्यन्ति कौरवा: । आज सहस्रों राजाओंका संहार करके मैं इन राजाओंके समाजमें महात्मा पाण्डवोंके प्रति अपने स्नेह और भक्तिका प्रदर्शन करूँगा। अब कौरवोंको मेरे बल

“Người Kaurava sẽ biết sức mạnh, dũng lực và lòng tri ân của ta. Hôm nay, sau khi chém giết hàng nghìn vị vua, ta sẽ bày tỏ—trước hội đồng các bậc quân vương này—tình mến thương và lòng tận trung của ta đối với các Pāṇḍava đại hồn. Giờ đây, người Kaurava sẽ nhận được bằng chứng về quyền lực, khí phách và sự trung nghĩa biết ơn của ta.”

Verse 373

शशाड्कसंनिकाशान्‌ वै वाजिनो व्यनुदद्‌ भृशम्‌ | संजय कहते हैं--राजन्‌! सात्यकिके ऐसा कहनेपर सारथिने चन्द्रमाके समान श्वेत वर्णवाले उन घोड़ोंको

Sañjaya said: O King, when Sātyaki had spoken thus, the charioteer drove on with great force those well-trained horses, white and radiant like the moon—fit for swift and steady riding—pressing them forward into the press of battle.

Verse 386

प्रापपन्‌ यवनान्‌ शीघ्र॑ं मन:ःपवनरंहस: । मन और वायुके समान वेगवाले उन उत्तम घोड़ोंने आकाशको पीते हुए-से चलकर युयुधानको शीघ्र ही यवनोंके पास पहुँचा दिया

Sañjaya said: The excellent horses, swift as thought and as the wind, seemed to drink the very sky as they sped along, and they quickly carried Yuyudhāna to the Yavanas. The verse heightens the war’s urgency by portraying speed and resolve as decisive forces that propel a warrior into the thick of battle.

Verse 466

कृतवांस्तत्र शैनेय: क्षपयंस्तावकं॑ बलम्‌ | प्रजानाथ! सात्यकिने आपकी सेनाका संहार करते हुए वहाँकी भूमिको सहस्रों काम्बोजों

Sanjaya said: There, Śaineya (Sātyaki), while destroying your army, wrought a fearful slaughter. The ground was heaped with the corpses of thousands—Kāmbojas, Śakas, Śabaras, Kirātas, and other frontier peoples—so that the field became impassable; and a mire of flesh and blood formed there. The passage underscores the moral horror of war even amid heroic prowess: victory is purchased through devastation that stains the earth and the conscience alike.

Verse 476

दीर्घकूचैर्मही कीर्णा विबर्हैरण्डजैरिव । उन लुटेरोंके लंबी दाढ़ीवाले शिरस्त्राणयुक्त मुण्डित मस्तकोंसे आच्छादित हुई रणभूमि पंखहीन पक्षियोंसे व्याप्त हुई-सी जान पड़ती थी

Sañjaya said: The earth was strewn with long-crested helmets, as though it were covered with featherless birds. The battlefield, blanketed by shaven heads fitted with helmets and marked by long beards, appeared like a ground overrun by wingless creatures—an image that underscores the dehumanizing aftermath of war and the moral cost of violence.

Verse 513

जवमुनत्तममास्थाय सर्वतः प्राद्रवन्‌ भयात्‌ । महाराज! थोड़े-से यवन शेष रह गये थे

Sañjaya said: “O King, taking refuge in the utmost speed, they fled in all directions out of fear. Only a few Yavanas remained—men who had saved their lives with great difficulty. Separated from their own company, they were becoming as if senseless. Yuyudhāna had overcome all those mail-clad Yavanas on the battlefield; striking their horses with hands and whips, they resorted to swift flight and ran away on every side, driven by terror.”

Verse 3936

बहवो लघुहस्ताश्न॒ शरवर्षरवाकिरन्‌ । युद्धमें कभी पीछे न हटनेवाले सात्यकिको अपनी सेनाओंके बीच पाकर शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले बहुतेरे यवनोंने उनके ऊपर बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी

Sañjaya nói: Nhiều chiến binh, tay nhanh như chớp, khiến chiến địa vang rền tiếng mưa tên. Thấy Sātyaki—người nổi danh chưa từng lùi bước trong chiến trận—đứng giữa quân mình, vô số chiến sĩ Yavana liền vội vã trút mưa tên xuống ông. Cảnh ấy phơi bày sức ép không ngừng của chiến tranh: lòng dũng cảm không được thử thách khi dễ dàng, mà khi bị nhắm làm mục tiêu vẫn không chịu khuất phục.