Shloka 44
भीष्मस्य मध्याह्नयुद्धवर्णनम् / Mid-day Battle Description: Bhīṣma Engaged by the Pāñcālas
तत्राक्रन्दो महानासीत् तव तेषां च भारत । (पाण्डवानां च राजेन्द्र सैनिकानां सुदारुण: ।) निध्नतां दृढमन्योन्यं कुर्वतां कर्म दुष्करम्
sañjaya uvāca | tatrākrando mahān āsīt tava teṣāṃ ca bhārata | pāṇḍavānāṃ ca rājendra sainikānāṃ sudāruṇaḥ | nighnatāṃ dṛḍham anyonyaṃ kurvatāṃ karma duṣkaram |
Sañjaya nói: Tại đó vang lên tiếng gào thét lớn lao và ghê rợn giữa quân của bệ hạ và quân Pāṇḍava, hỡi Bhārata, hỡi chúa tể các vua. Khi họ giáng vào nhau những đòn không nao núng và toan làm những việc khó bề thực hiện, trận chiến phình to thành một cuộc đụng độ khủng khiếp nhất.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical tension of war: even when framed as duty and valor, battle manifests as collective suffering—an outcry born from mutual, forceful violence. It invites reflection on the human cost that accompanies heroic ambition and ‘difficult feats’ on the battlefield.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that a terrifying tumult erupts as the Kaurava and Pāṇḍava soldiers strike each other fiercely, each attempting arduous martial exploits; the fighting intensifies into a dreadful, chaotic clash.