Shloka 296
अन्तमद्य गमिष्यामि यदि नोत्सूजसे रणम् | तदनन्तर क्रूर घटोत्कच क्रोधसे लाल आँखें करके दुर्योधनसे बोला--'ओ दुष्ट! आज मैं अपने उन पितरों और माताके ऋणसे उऋण हो जाऊँगा, जिन्हें तूने दीर्घकालतक वनमें रहनेके लिये विवश कर दिया था। तू बड़ा क्रूर है। दुर्बुद्धि नरेश! तूने जो पाण्डवोंको चद्यूतमें छलपूर्वक हराया था और जो एक ही वस्त्र धारण करनेवाली ट्रुपदकुमारी कृष्णाको रजस्वला-अवस्थामें सभाके भीतर ले जाकर नाना प्रकारके क्लेश दिये थे तथा तेरा ही प्रिय करनेकी इच्छावाले दुरात्मा सिन्धुराजने मेरे पितरोंकी अवहेलना करके आश्रममें रहनेवाली द्रौधदीका अपहरण किया था, कुलाधम! यदि तू युद्ध छोड़कर भाग नहीं जायगा तो इन अपमानोंका और अन्य सब अत्याचारोंका भी आज मैं बदला चुका लूँगा”
antam adya gamiṣyāmi yadi notsṛjase raṇam |
Sañjaya nói: “Hôm nay ta sẽ đưa ngươi đến tận cùng, nếu ngươi không rời bỏ chiến trận.” Rồi Ghaṭotkaca hung bạo—đôi mắt đỏ ngầu vì giận dữ—nói với Duryodhana: “Đồ khốn! Hôm nay ta sẽ trả món nợ với tổ tiên và với mẹ ta, những người mà ngươi đã ép phải chịu cảnh lưu đày nơi rừng sâu suốt bao năm. Ngươi tàn nhẫn và ngu muội. Ngươi đã dùng mưu gian thắng các Pāṇḍava trong ván xúc xắc; ngươi đã lôi Kṛṣṇā, con gái Drupada, chỉ khoác một tấm y và đang trong kỳ nguyệt sự, vào giữa triều hội mà làm nhục nàng đủ điều; và tên vua Sindhu độc ác, muốn làm vừa lòng ngươi, đã khinh mạn dòng tộc ta khi bắt cóc Draupadī khỏi am thất. Hỡi kẻ làm nhơ nhuốc tông môn—nếu ngươi không bỏ chạy khỏi chiến địa, hôm nay ta sẽ đòi lại mối nhục ấy và mọi tội ác khác của ngươi.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage frames war as the moral consequence of sustained adharma: deceit in the dice-game, public humiliation of a woman, and abuse of power generate a demand for accountability. It also highlights the idea of ṛṇa (obligation)—a warrior’s duty to repay moral debts to family and lineage by defending honor and rectifying grave wrongs.
Sañjaya reports a moment on the battlefield where Ghaṭotkaca, enraged, threatens Duryodhana with death unless he abandons the fight. He justifies his vow by recalling key Kaurava offenses: the rigged dice defeat of the Pāṇḍavas, Draupadī’s humiliation in the assembly, and Jayadratha’s abduction attempt—presenting the coming violence as retribution for these acts.