Shloka 34
भीमसेन-दुर्योधन-प्रहारः तथा घटोत्कचमायाप्रादुर्भावः | Bhīmasena–Duryodhana Clash and the Manifestation of Ghaṭotkaca’s Māyā
दन्तिनां युध्यमानानां संघर्षात् पावको5भवत् | दन्तेषु भरतश्रेष्ठ सधूम: सर्वतोदिशम्,भरतश्रेष्ठ! सम्पूर्ण दिशाओंमें परस्पर जूझते हुए दन्तार हाथियोंके दाँतोंके आपसमें टकरानेसे उनमें धूमसहित अग्नि प्रकट हो जाती थी
sañjaya uvāca | dantināṁ yudhyamānānāṁ saṁgharṣāt pāvako 'bhavat | danteṣu bharataśreṣṭha sadhūmaḥ sarvato diśam ||
Sañjaya nói: “Hỡi bậc ưu tú của dòng Bhārata, khi những voi có ngà giao chiến và xô ép nhau, ma sát từ những chiếc ngà va chạm đã bén lửa; và những ngọn lửa lẫn khói dường như bùng lên khắp mọi phương.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse offers a stark ethical reflection through imagery: in war, aggression and collision escalate so intensely that even natural contact (tusk against tusk) becomes a source of fire and smoke—symbolizing how violence multiplies suffering and spreads fear in all directions.
Sañjaya describes the Kurukṣetra battlefield scene where fighting elephants clash; the friction of their tusks is poetically said to produce smoke and fire, emphasizing the ferocity and chaos of the combat.