Shloka 78
भीष्म-युधिष्ठिर-संमर्दः
Bhīṣma’s Pressure on Yudhiṣṭhira; Śikhaṇḍī’s Approach; Evening Withdrawal
इस प्रकार श्रीमह्या भारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें संकुलयुद्धविषयक अठहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
iti prakāraḥ śrīmahābhārate bhīṣmaparvaṇi antargate bhīṣmavadhaparvaṇi saṅkulayuddhaviṣayakaḥ aṣṭāsaptatitamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
Như vậy, chương thứ bảy mươi tám, nói về trận chiến hỗn loạn và dày đặc đan xen, thuộc Bhīṣma Parva của bộ Mahābhārata thiêng liêng, trong tiểu mục về việc hạ sát Bhīṣma, đã kết thúc. Lời kết (colophon) này báo hiệu một bước chuyển của tự sự, đánh dấu sự hoàn tất của một đơn vị miêu tả chiến tranh cùng sức nặng đạo lý của nó—nơi bổn phận, mưu lược và cái giá bi thảm của xung đột cùng hội tụ.
संजय उवाच
Educational Q&A
As a colophon, the verse does not teach through direct instruction; it frames the ethical gravity of the war narrative by formally closing a chapter focused on chaotic battle. The implied lesson is attentiveness to dharma amid confusion—recognizing that warfare’s disorder tests discernment, restraint, and responsibility.
Sañjaya marks the completion of the seventy-eighth chapter describing a densely intermingled, confused battle, situated within the Bhīṣma Parva and specifically within the section dealing with Bhīṣma’s fall. It is an editorial/narrative closure indicating a transition to the next unit of events.