Shloka 55
भीष्म-युधिष्ठिर-संमर्दः
Bhīṣma’s Pressure on Yudhiṣṭhira; Śikhaṇḍī’s Approach; Evening Withdrawal
प्रत्युद्ययुरमहाराज गजानिव महागजा: । महाराज! उन्हें आते देख आपके महारथी पुत्र उनका सामना करनेके लिये आगे बढ़े, जैसे हाथी दूसरे हाथियोंसे भिड़नेके लिये आगे बढ़ते हैं || ५४ हू ।। दुर्मुखो दुर्जयश्वैव तथा दुर्मर्षणो युवा,नरेश्वर! दुर्मुख, दुर्जय, युवा वीर दुर्मर्षण, शत्रुंजय तथा शत्रुसह--ये सब-के-सब यशस्वी वीर क्रोधमें भरकर पाँचों भाई केकयोंका सामना करनेके लिये एक साथ आगे बढ़े
sañjaya uvāca |
pratyudyayur amahārāja gajān iva mahāgajāḥ |
durmukho durjayaś caiva tathā durmarṣaṇo yuvā |
śatruñjayaḥ śatrusahaś ca naraśvara |
ete sarve yaśasvino vīrāḥ krodhena bharitāḥ samam abhyudyayur bhāratānām kekayānāṃ pañca-bhrātṝṇāṃ pratyudgamāya ||
Sañjaya nói: Tâu Đại vương, thấy họ tiến đến, những đại chiến xa tinh nhuệ nhất của bệ hạ liền xông ra nghênh chiến—như những voi hùng mạnh lao tới để va chạm với voi hùng mạnh khác. Ôi chúa tể loài người! Durmukha, Durjaya, dũng sĩ trẻ Durmarṣaṇa, cùng Śatruñjaya và Śatrusaha—năm anh em lừng danh ấy, bừng bừng phẫn nộ, đã đồng loạt lao lên để đối đầu năm anh em Kekaya.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how anger (krodha) can unify and propel warriors into violent confrontation, often overpowering discernment. It implicitly warns that martial glory, when driven by rage, accelerates conflict and obscures ethical restraint even among famed heroes.
Sañjaya reports to the king that, upon seeing the opposing side advance, the king’s warriors surge forward to meet them. He then names five brothers—Durmukha, Durjaya, the young Durmarṣaṇa, Śatruñjaya, and Śatrusaha—who, enraged, move together to confront the five Kekaya brothers.