Shloka 46
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः
Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment
राजन! जैसे युद्धमें देवराज इन्द्र दैत्योंपर कुपित होते हैं, उसी प्रकार आपके पुत्रोंपर धृष्टद्युम्नका क्रोध बहुत बढ़ा हुआ था। उसके मोहनास्त्रके प्रयोगसे अपनी चेतना और धैर्य खोकर आपके नरवीर पुत्र रणभूमिमें मोहित हो गये ।।
sañjaya uvāca |
rājan! yathā yuddhe devarāja indro daityeṣu kupito bhavati, tathā tava putreṣu dhṛṣṭadyumnasya krodho bahu vardhitaḥ | tasya mohanāstrasya prayogena svāṃ cetanāṃ dhairyaṃ ca vihāya tava naravīrāḥ putrā raṇabhūmau mohitaḥ abhavan ||
pradudruvuḥ kuravaś caiva sarve savājināgāḥ sarathāḥ samantāt |
parītakālān iva naṣṭasaṃjñān mohopetāṃs tava putrān niśamya ||
Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, như Indra—chúa tể chư thiên—nổi giận với bọn Daitya trong chiến trận, thì cơn thịnh nộ của Dhrishtadyumna đối với các hoàng tử của ngài cũng bùng lên dữ dội như thế. Do chàng tung vũ khí mê hoặc, các hoàng tử dũng mãnh của ngài mất tỉnh thức và sự vững lòng, trở nên mê muội giữa chiến địa. Thấy các hoàng tử của ngài bị ảo mê bao phủ—vô tri như đã bị Thần Chết nắm giữ—toàn quân Kuru, cùng chiến xa, ngựa và voi, liền tháo chạy tán loạn về mọi phía.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how inner clarity and steadiness are decisive in ethical action and warfare: when consciousness and composure are lost—whether through fear, anger, or delusion—strength and numbers collapse into panic. It implicitly warns that adharma-driven conflict erodes morale and discernment, making one vulnerable to psychological defeat.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that Dhrishtadyumna, enraged at the Kauravas, uses a deluding weapon (mohanāstra). Dhritarashtra’s sons become bewildered and senseless on the battlefield, and seeing them in that state, the Kuru forces—along with chariots, horses, and elephants—scatter and flee in all directions.