Shloka 4
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — इरावान्-आवन्त्ययोः युद्धम्, घटोत्कच-भगदत्त-संघर्षः, मद्रेश्वर-विक्षेपः
Dhṛtarāṣṭra–Sañjaya Dialogue: Irāvān vs the Avanti princes; Ghaṭotkaca vs Bhagadatta; Śalya checked by the Mādrī twins
इसमें न कोई अत्यन्त बूढ़ा है, न बालक है, न अत्यन्त दुबला है और न अत्यन्त मोटा ही है। इसमें शीघ्र कार्य करनेवाले, प्राय: ऊँचे कदके लोग हैं। इस सेनाका प्रत्येक सैनिक सारखान् योद्धा और नीरोग है ।।
sañjaya uvāca |
na cātra kaścid atijīrṇaḥ, na bālaḥ, nātyaśīrṇaḥ, nātyasthūlaś ca vidyate |
śīghrakāryāḥ prāya uccakāyā narāḥ |
asyāḥ senāyāḥ pratyekaḥ sainikaḥ sāra-khān yoddhā nīrogaś ca |
ātta-saṃnāha-śastraṃ ca bahu-śastra-parigraham |
asi-yuddhe niyuddhe ca gadā-yuddhe ca kovidam ||
Sañjaya nói: “Trong đạo quân này không có ai quá già, không có trẻ con; không ai gầy quá mức, cũng không ai béo quá độ. Phần nhiều là những người cao lớn, hành động mau lẹ. Mỗi binh sĩ đều là chiến binh dạn dày trận mạc và thân thể cường kiện. Tất cả đều mặc giáp, mang binh khí, lại tích trữ vô số vũ khí đủ loại. Mỗi người đều tinh thông kiếm chiến, vật lộn cận chiến và chiến đấu bằng chùy.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the kṣatriya ideal of disciplined preparedness: a force is ethically and strategically effective when its members are fit, properly equipped, and trained in multiple modes of combat—suggesting that responsibility in war includes competence, readiness, and order rather than mere aggression.
Sañjaya is reporting to Dhṛtarāṣṭra about the composition and capability of the army: he emphasizes the soldiers’ physical fitness, health, full armament, and expertise in sword-fighting, close combat, and mace-fighting, thereby conveying the host’s formidable morale and preparedness.