Shloka 34
भीमसेन-दुर्योधन-समागमः
Bhīmasena–Duryodhana Engagement at Sunset
अभ्यधावज्जिगीषन्तस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् | धृष्टद्युम्मन आदि समस्त पाण्डव योद्धा आपके पुत्रकी सेनाको जीतनेकी इच्छासे युद्धमें शान्तनुनन्दन भीष्मपर ही चढ़ आये || ३३ है ।। तथैव कौरवा राजन भीष्मद्रोणपुरोगमा:,राजन! इसी प्रकार भीष्म, द्रोण आदि कौरव योद्धा भी बड़े वेगसे पाण्डव-सेनापर टूट पड़े; फिर तो दोनों दलोंमें भयंकर युद्ध होने लगा
sañjaya uvāca | abhyadhāvaj jigīṣantas tava putrasya vāhinīm | dhṛṣṭadyumna-ādayaḥ samastāḥ pāṇḍava-yoddhāḥ śāntanunandana-bhīṣmaṃ prati samabhyapatanta | tathaiva kauravā rājan bhīṣma-droṇa-purogamāḥ pāṇḍava-senām abhyadravan | tataḥ ubhayor balayoḥ ghoraṃ yuddham abhavat ||
Sañjaya nói: Khát khao chiến thắng, toàn thể chiến binh Pāṇḍava—do Dhṛṣṭadyumna dẫn đầu—xông vào tấn công đạo quân của các con ngài, lao thẳng về phía Bhīṣma, con của Śāntanu. Cũng vậy, tâu Đại vương, phe Kaurava, với Bhīṣma và Droṇa đứng đầu, ập đến với khí thế dữ dội nhằm vào quân Pāṇḍava. Rồi một trận chiến kinh hoàng bùng lên giữa hai đạo quân, khi mỗi bên, bị thôi thúc bởi lòng trung thành và ý chí giành phần thắng, va chạm nhau trong cuộc giao tranh không ngừng nghỉ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective resolve and loyalty to one’s side propel action in war: both armies, led by their foremost commanders, surge forward seeking victory. Ethically, it underscores the Mahabharata’s recurring tension—dharma as duty and allegiance versus the destructive momentum of conflict once leaders and troops commit to battle.
Sanjaya reports to King Dhritarashtra that the Pandava warriors, led by Dhrishtadyumna, charge the Kaurava army and aim directly at Bhishma. In response, the Kauravas, with Bhishma and Drona in front, counter-charge the Pandava forces, and a fierce general engagement begins between the two sides.