Shloka 27
आत्मदोष-उपदेशः तथा भीम-धृष्टद्युम्नयोः संयोगः
Self-Causation Counsel and the Bhīma–Dhṛṣṭadyumna Convergence
जनेश्वर! कुछ लोग पृथ्वीपर गिरे हुए थे, कुछ गिराये जा रहे थे और कितने ही गिरकर छटपटा रहे थे। इस प्रकार यत्र-तत्र भयंकर युद्ध चल रहा था ।। विरथा रथिनश्षात्र निस्त्रिंशवरधारिण: । अन्योन्यमभिधावन्त: परस्परवधैषिण:,कितने ही रथी रथहीन होकर हाथमें सुदृढ़ तलवार लिये एक-दूसरेको मार डालनेकी इच्छासे परस्पर टूट पड़ते थे
virathā rathinaś cātra nistriṁśa-varadhāriṇaḥ | anyonyam abhidhāvantaḥ paraspara-vadhaiṣiṇaḥ ||
Sañjaya nói: Ở đó, nhiều chiến binh xa chiến đã mất xe, liền nắm chặt những thanh kiếm cứng rắn và lao vào nhau, ai nấy đều nhắm đến cái chết của đối phương. Trong cơn hỗn loạn ấy, kẻ thì ngã gục, kẻ bị đánh quật xuống, kẻ ngã rồi còn quằn quại—thế là trận chiến ghê rợn bùng lên rải rác khắp nơi, bị thúc đẩy bởi cơn cuồng nộ tương tàn và ý chí sát phạt.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and psychological collapse that war can produce: once the structures of order (like chariots, formations, and command) break, combat devolves into mutual killing driven by rage and survival. It implicitly contrasts the ideal of regulated kṣatriya warfare with the grim reality of slaughter when restraint fails.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the battle has become intensely chaotic in places: chariot-warriors who have lost their chariots fight on foot with swords, charging at one another with the intent to kill, while many fall, are struck down, and writhe on the ground amid scattered, terrifying clashes.