Shloka 19
आत्मदोष-उपदेशः तथा भीम-धृष्टद्युम्नयोः संयोगः
Self-Causation Counsel and the Bhīma–Dhṛṣṭadyumna Convergence
उत्पत्य निपतन्त्यन्ये शरघातप्रपीडिता: । तावकानां परेषां च योधा भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठी] आपके और शत्रुपक्षके कितने ही योद्धा बाणोंके गहरे आघातसे अत्यन्त पीड़ित हो उछलकर गिर पड़ते थे
utpatya nipatantyanye śaraghātaprapīḍitāḥ | tāvakānāṃ pareṣāṃ ca yodhā bharatasattama ||
Sañjaya nói: “Hỡi bậc ưu tú của dòng Bharata, nhiều chiến binh—cả phe của ngài lẫn phe địch—bị hành hạ dữ dội bởi những vết tên cắm sâu; họ bật dậy trong đau đớn rồi lại ngã quỵ xuống.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the shared human cost of war: suffering is not confined to one side. Sañjaya’s even-handed description highlights the tragic impartiality of violence—both ‘yours’ and ‘the enemy’s’ warriors are equally broken by the same weapons.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the intensity of the fighting: many combatants on both sides, struck hard by arrows, convulse upward and then collapse to the ground, conveying the battlefield’s brutal momentum.