Shloka 4
आपो वायुश्च तेजश्न त्रयमेतदकल्पयत् । मार्कण्डेयजी भगवान् गोविन्दके विषयमें अत्यन्त हर कहते हैं। वे भगवान् ही सर्वभूतमय हैं और वे ही सबके आत्मस्वरूप महात्मा हैं। सृष्टिके आरम्भमें इन्हीं परमात्माने जल, वायु और तेज--इन तीन भूतों तथा सम्पूर्ण प्राणियोंकी सृष्टि की थी ।। ३ - स सृष्ट्वा पृथिवीं देवीं सर्वलोकेश्वर: प्रभु:,सम्पूर्ण लोकोंके ईश्वर इन भगवान् श्रीहरिने पृथ्वीदेवी-की सृष्टि करके जलमें शयन किया। वे महात्मा पुरुषोत्तम सर्वतेजोमय देवता योगशक्तिसे उस जलमें सोये
āpo vāyuś ca tejaś ca trayam etad akalpayat | mārkaṇḍeyo bhagavān govindake viṣaye atyantaṃ harim āha | sa bhagavān eva sarvabhūtamayaḥ sa eva sarveṣām ātmasvarūpo mahātmā | sṛṣṭer ārambhe tenaiva paramātmanā jala-vāyu-tejāṃsi trīṇi bhūtāni samastāni ca prāṇino sṛṣṭāḥ || sa sṛṣṭvā pṛthivīṃ devīṃ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ jalē śayānaḥ | sa mahātmā puruṣottamaḥ sarvatejomayo devatā yogaśaktyā tasmin jale suṣvāpa ||
Bhīṣma nói: “Thuở khởi nguyên, Đấng Tối Thượng đã khai sinh ba nguyên lý đại thể—nước, gió và lửa. Hiền triết Mārkaṇḍeya nói về Govinda như chính Hari, tuyên rằng chỉ một mình Ngài thấm nhuần muôn loài và là Tự Ngã nội tại của mọi người. Khi đã hiển lộ các yếu tố ấy cùng hết thảy sinh linh vào buổi bình minh của thế gian, Chúa Tể—đấng quân vương của mọi cõi—lại tạo dựng Nữ Thần Địa Cầu và nằm xuống trên mặt nước nguyên sơ. Bậc Đại Hồn Purushottama, rực sáng mọi vinh quang, an trú trong giấc định yogic giữa đại dương ấy.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage affirms a theistic-cosmic vision: the Supreme Lord (Govinda/Hari) is both the creator of the elemental world and the indwelling Self of all beings; creation and cosmic repose occur through divine yogic power.
Bhishma reports Markandeya’s praise of Govinda and describes the beginning of creation: the Lord manifests water, wind, and fire, creates living beings and the Earth, and then reclines upon the primordial waters in yogic sleep.