Adhyaya 66

Verse 1

संजय कहते हैं--महाराज! हाथियोंकी उस सेनाके मारे जानेपर आपके पुत्र दुर्योधनने समस्त सैनिकोंको आज्ञा दी कि सब मिलकर भीमसेनको मार डालो

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương! Khi đạo quân voi ấy đã bị chém giết tan tác, con trai ngài là Duryodhana ra lệnh cho toàn quân: ‘Hãy hợp sức lại mà giết Bhīmasena!’”

Verse 2

ततः सर्वाण्यनीकानि तव पुत्रस्य शासनात्‌ । अभ्यद्रवन्‌ भीमसेनं नदन्तं भैरवान्‌ रवान्‌,तदनन्तर आपके पुत्रकी आज्ञासे समस्त सेनाएँ भैरव गर्जना करती हुई भीमसेनपर टूट पड़ीं

Rồi theo lệnh của con trai ngài, mọi đạo quân đồng loạt xông tới Bhīmasena, gầm thét những tiếng rợn người, như cả một khối bạo lực bị thả bung trong lửa chiến.

Verse 3

त॑ बलौघमपर्यन्तं देवैरपि सुदुःसहम्‌ । आपतत्तं सुदुष्पारं समुद्रमिव पर्वणि

Sañjaya nói: Khối binh lực mênh mông ấy—đến chư thiên cũng khó bề chống đỡ—cuồn cuộn ập tới, khó lòng vượt qua, như biển cả dâng trào vào đêm trăng tròn.

Verse 4

सेनाका वह अनन्त वेग देवताओंके लिये भी दुःसह था। पूर्णिमाको बढ़े हुए समुद्रके समान अपार जान पड़ता था ।।

Sañjaya nói: Đạo quân ấy ập tới với tốc độ không sao lường được, đến chư thiên cũng khó chịu nổi, và tưởng như vô tận—như biển cả dâng trào trong đêm trăng tròn. Nó ken đặc chiến xa, voi và ngựa; tiếng tù và ốc và tiếng trống kettledrum vang rền làm náo động trời đất. Chiến xa và bộ binh đông đến không thể đếm, còn bụi mù thì lan khắp bốn phương, che khuất cả cảnh tượng.

Verse 5

त॑ भीमसेन: समरे महोदधिमिवापरम्‌ | सेनासागरमक्षोभ्यं वेलेव समवारयत्‌,दूसरे महासागरके समान उस अक्षोभ्य सैन्यसमुद्रको युद्धमें भीमसेनने तटप्रदेशकी भाँति रोक दिया

Sañjaya nói: Giữa trận tiền, Bhīmasena đã chặn đứng biển quân ấy—vững như bờ cát giữ lại một đại dương thứ hai.

Verse 6

तदाश्षर्यमपश्याम पाण्डवस्य महात्मन: । भीमसेनस्य समरे राजन्‌ कर्मातिमानुषम्‌,राजन्‌! उस समय संग्रामभूमिमें हमलोगोंने महामना पाण्डुनन्दन भीमसेनका अत्यन्त आश्चर्यमय अतिमानुष कर्म देखा था

Sañjaya tâu: “Tâu Đại vương, ngay trên chiến địa ấy, chúng thần đã chứng kiến một hành động của Bhīmasena—người con đại hồn của Pāṇḍu—kỳ diệu đến mức tưởng như vượt khỏi sức lực của phàm nhân.”

Verse 7

उदीर्णान्‌ पर्थिवान्‌ सर्वान्‌ साश्वान्‌ सरथकुण्जरान्‌ | असम्भ्रमं भीमसेनो गदया समवारयत्‌

Sañjaya tâu: Khi các vua chúa đồng loạt xông tới—cùng ngựa, chiến xa và voi trận—Bhīmasena không hề nao núng, chỉ với cây chùy trong tay đã chặn đứng tất cả.

Verse 8

स संवार्य बलौघांस्तान्‌ गदया रथिनां वर: । अतिष्ठत्‌ तुमुले भीमो गिरिमेंरुरिवाचल:,रथियोंमें श्रेष्ठ भीमसेन उस सारे सैन्यसमूहको गदाद्वारा रोककर उस भयंकर युद्धमें मेरु पर्वतके समान अविचलभावसे खड़े रहे

Sañjaya tâu: Chặn đứng cả khối quân ấy bằng cây chùy, Bhīma—bậc nhất trong hàng chiến sĩ xa chiến—đứng vững giữa cơn hỗn chiến, bất động như núi Meru.

Verse 9

तस्मिन्‌ सुतुमुले घोरे काले परमदारुणे । भ्रातरश्ैव पुत्राश्न धृष्टय्रुम्नश्व पार्षत:

Sañjaya tâu: Trong giờ khắc hỗn loạn vô cùng ghê rợn, tàn khốc đến cực độ ấy, không ai—từ các anh em, các con của chàng, cho đến Dhṛṣṭadyumna, con của Pārṣata (Drupada)—bỏ rơi Bhīmasena, bậc đại lực.

Verse 10

द्रौपदेयाइभिमन्युश्न शिखण्डी चापराजित: । न प्राजहन्‌ भीमसेनं भये जाते महाबलम्‌

Sañjaya tâu: Khi nỗi kinh hoàng lớn lao và ghê gớm ấy dấy lên, Dhṛṣṭadyumna không bỏ Bhīmasena; năm người con của Draupadī cũng không; Abhimanyu cũng không; và dũng sĩ Śikhaṇḍī—bậc bất khả chiến bại—cũng không rời bỏ Bhīmasena, bậc đại lực.

Verse 11

ततः शैक्यायसी गुर्वी प्रगृह्ा महतीं गदाम्‌ । अधावत्‌ तावकान्‌ योधान्‌ दण्डपाणिरिवान्तक:

Sañjaya nói: Rồi Bhīmasena nắm lấy cây chùy sắt khổng lồ, nặng nề, lao thẳng vào quân sĩ của ngài. Như Yama, kẻ cầm trượng trừng phạt, chàng xông tới như sứ giả của báo ứng không thể tránh, biến chiến địa thành nơi kiêu mạn phải nhận lấy hậu quả của mình.

Verse 12

पोथयन्‌ रथवृन्दानि वाजिवृन्दानि चाभिभू: । कर्षयन्‌ रथवृन्दानि बाहुवेगेन पाण्डव:

Sañjaya nói: Vị Pāṇḍava ấy áp đảo những cụm chiến xa và cả đoàn ngựa, đánh quật chúng xuống; rồi bằng sức mạnh cánh tay, chàng kéo giật và làm tan tác các đội hình chiến xa. Câu kệ nêu rõ thực tại chiến trường: dũng lực cá nhân và sức mạnh có kỷ luật quyết định kết cục trước mắt, dẫu cuộc chiến lớn vẫn bị ràng buộc bởi câu hỏi về bổn phận chính đáng và hệ quả.

Verse 13

ऊरुवेगेन संकर्षन्‌ रथजालानि पाण्डव:

Sañjaya nói: Với sức mạnh nơi đùi, vị Pāṇḍava kéo giật và xé toạc những mạng lưới đội hình chiến xa đan cài. Câu kệ nhấn mạnh sức lực thân thể ghê gớm được đem ra trong chiến tranh, nơi sức mạnh và ý chí trở thành yếu tố quyết định giữa gánh nặng đạo lý của cuộc tương tàn huynh đệ.

Verse 14

बलानि सम्ममर्दाशु नड्वलानीव कुञज्जर: । पाण्डुनन्दन भीम अपने महान्‌ वेगसे रथसमूहोंको खींचकर नष्ट कर देते और शीघ्र ही सारी सेनाको उसी प्रकार रौंद डालते थे, जैसे हाथी नरकुलके पौधोंको ।।

Sañjaya nói: Như voi lớn mau chóng nghiền nát bụi sậy, Bhīma—con của Pāṇḍu—với tốc lực phi thường đã kéo giật và phá hủy từng khối chiến xa. Chẳng bao lâu chàng giày xéo cả đạo quân, như voi giẫm nát những khóm mía. Chàng nghiền nát các chiến sĩ xe khỏi chiến xa, và các chiến sĩ tượng khỏi lưng voi.

Verse 15

सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातिन: । गदया व्यधमत्‌ सर्वान्‌ वातो वृक्षानिवौजसा

Sañjaya nói: Với cây chùy, chàng đánh quật tất cả—kẻ kỵ mã khỏi lưng ngựa và bộ binh ngay trên mặt đất—như cơn gió dữ nhổ bật cây cối. Câu kệ nhấn mạnh sức mạnh áp đảo, vô tư của bạo lực chiến trường: sức lực và đà xung kích có thể làm tan hàng ngũ bất kể địa vị, nhắc người nghe về sự hủy diệt nhanh chóng và san bằng của chiến tranh.

Verse 16

भीमसेनो महाबाहुस्तव पुत्रस्य वै बले । महाबाहु भीमसेन रथोंसे रथियोंको, हाथियोंसे हाथी-सवारोंको, घोड़ोंकी पीठोंसे घुड़सवारोंको और पृथ्वीपर पैदलोंको मसलते हुए गदासे आपके पुत्रकी सेनाके सब लोगोंको उसी प्रकार नष्ट कर देते थे, जैसे हवा अपने वेगसे वृक्षोंको उखाड़ फेंकती है ।।

Sañjaya nói: Bhīmasena, bậc dũng sĩ tay mạnh, ngay giữa đạo quân của con trai ngài, đã nghiền nát kỵ xa bằng chiến xa, kỵ tượng bằng voi, quật ngã kỵ mã khỏi lưng ngựa, và giày xéo bộ binh trên mặt đất. Với cây chùy của mình, chàng không ngừng tiêu diệt quân sĩ của con trai ngài—như gió dữ dùng sức mạnh bật gốc cây rừng. Và chiến địa ấy cũng bị bôi nhầy bởi tủy, mỡ và thịt, lại đẫm ướt trong máu.

Verse 17

तत्र तत्र हतैश्नापि मनुष्यगजवाजिभि:

Sañjaya nói: Khắp nơi, mặt đất cũng rải đầy những kẻ bị giết—người, voi và ngựa—đến nỗi bốn phương đều mang dấu ấn của sự tàn phá do chiến trận gây nên.

Verse 18

रणाजड्ुणं समभवन्म्रावाससंनिभम्‌ | जहाँ-तहाँ मरकर गिरे हुए मनुष्य, हाथी और घोड़ोंसे वह सारी रणभूमि मृत्युके निवासस्थान-सी प्रतीत होती थी ।।

Sañjaya nói: Chiến địa đã trở nên như chính nơi cư ngụ của Thần Chết. Khắp nơi là người, voi và ngựa ngã gục, khiến toàn bộ mặt đất tựa một chốn ở của tử vong. Và cây chùy ghê rợn, gieo tàn sát của Bhīmasena, người ta thấy đáng sợ như cây cung Pināka của Rudra khi Ngài nổi giận để diệt muôn loài vào thời đại hủy diệt, và như trượng phạt của Yama. Tiếng va đập của nó vang rền như lôi chùy của Indra.

Verse 19

यमदण्डोपमामुग्रामिन्द्राशनिसमस्वनाम्‌ | ददृशुर्भीमसेनस्य रौद्रीं विशसनीं गदाम्‌

Sañjaya nói: Họ trông thấy cây chùy của Bhīmasena—hung bạo như trượng của Yama, và vang rền như lôi chùy của Indra—một vũ khí khủng khiếp, nhuốm sắc phẫn nộ, sinh ra để tàn sát.

Verse 20

आविद्धयतो गदां तस्य कौन्तेयस्य महात्मन: । बभौ रूपं महाघोरं कालस्येव युगक्षये,अपनी गदाको घुमाते हुए महामना कुन्तीकुमार भीमसेनका रूप युगान्त-कालके यमराजके समान अत्यन्त भयंकर प्रतीत होता था

Sañjaya nói: Khi người con đại hồn của Kuntī xoay vần cây chùy, hình dáng chàng hiện ra vô cùng ghê rợn—như Thời Gian ở cuối một kỷ nguyên—gieo kinh hãi khắp chiến địa và báo trước sự diệt vong không thể tránh cho những kẻ đối địch với chàng.

Verse 21

त॑ं तथा महतीं सेनां द्रावयन्तं पुन: पुनः । दृष्टवा मृत्युमिवायान्तं सर्वे विममनसो5भवन्‌,उस विशाल सेनाको बारंबार भगानेवाले भीमसेनको मौतके समान सामने आते देख समस्त योद्धाओंका मन उदास हो जाता था

Sañjaya nói: Thấy Bhīmasena hết lần này đến lần khác đánh tan đạo quân mênh mông ấy, và thấy chàng tiến đến như chính Thần Chết, mọi chiến sĩ đều trở nên u ám trong lòng.

Verse 22

यतो यतः प्रेक्षते सम गदामुद्यम्य पाण्डव: । तेन तेन सम दीर्यन्ते सर्वसैन्यानि भारत

Sañjaya nói: Hỡi Bhārata! Hễ Pāṇḍava—Bhīmasena—vung chùy và đưa mắt nhìn về hướng nào, thì ngay hướng ấy, toàn bộ hàng ngũ các đạo quân đều rạn vỡ, tách ra.

Verse 23

प्रदारयन्तं सैन्यानि बलेनामितविक्रमम्‌ । ग्रसमानमनीकानि व्यादितास्यमिवान्तकम्‌

Sañjaya nói: Với sức mạnh không gì cưỡng nổi và dũng lực khôn lường, Bhīma xé toạc các đạo quân. Chàng tựa như Thần Chết há miệng rộng, như muốn nuốt trọn những đội hình chiến trận làm mồi. Thấy Bhīma đáng sợ ấy giương cao cây chùy khổng lồ, Bhīṣma liền mau chóng đến đó để đối đầu.

Verse 24

त॑ तथा भीमकर्माणं प्रगृहीतमहागदम्‌ । दृष्टवा वृकोदरं भीष्म: सहसैव समभ्ययात्‌

Thấy Vṛkodara—bậc đại hùng trong hành động—đang giương cao cây chùy khổng lồ, Bhīṣma lập tức lao thẳng đến chàng.

Verse 25

महता रथघोषेण रथेनादित्यवर्चसा । छादयन्‌ शरवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान्‌

Sañjaya nói: Ngự trên cỗ chiến xa lớn, bánh xe gầm vang, rực rỡ như mặt trời, ông đến đó—phủ kín bốn phía bằng một trận mưa tên, như đám mây nặng nước trút mưa xuống.

Verse 26

तमायान्तं तथा दृष्टवा व्यात्ताननमिवान्तकम्‌ । भीष्म भीमो महाबाहूु: प्रत्युदीयादमर्षित:,मुँह फैलाये हुए यमराजके समान भीष्मजीको आते देख महाबाहु भीमसेन अमर्षमें भरकर उनका सामना करनेके लिये आगे बढ़े

Sañjaya nói: Thấy Bhīṣma tiến đến, như chính Tử Thần với hàm miệng há rộng, Bhīma tay lực lưỡng—đầy ắp phẫn nộ dữ dội—liền bước lên để đối mặt với ngài. Khoảnh khắc ấy khắc họa thế căng đạo lý của chiến tranh: cơn giận riêng và ý chí anh hùng trỗi dậy chống lại một bậc trưởng thượng bị bổn phận trói buộc vào chiến địa.

Verse 27

तस्मिन्‌ क्षणे सात्यकि: सत्यसंध: शिनिप्रवीरो5भ्यपतत्‌ पितामहम्‌ । निष्नन्नमित्रान्‌ धनुषा दृढेन संकम्पयंस्तव पुत्रस्य सैन्यम्‌

Ngay lúc ấy, Sātyaki—người giữ trọn lời thề, dũng tướng bậc nhất của dòng Śini—lao thẳng vào Bhīṣma, bậc Tổ Phụ. Với cây cung vững chắc, chàng chém ngã quân thù, và bằng thế công ấy khiến đạo quân của con trai ngài run sợ—cho thấy giữa lửa chiến tranh, ý chí kiên định và niềm kiêu hãnh dòng tộc thúc người chiến sĩ dám thách thức cả bậc trưởng thượng đáng tôn kính nhất trên chiến địa.

Verse 28

त॑ यान्तमश्वै रजतप्रकाशै: शरान्‌ वपन्तं निशितान्‌ सुपुड्खान्‌ | नाशवनुवन्‌ धारयितुं तदानीं सर्वे गणा भारत ये त्वदीया:

Hỡi Bhārata! Khi ấy, Sātyaki tiến tới trên chiến xa do những tuấn mã trắng sáng như bạc kéo, vừa đi vừa trút xuống mưa tên sắc nhọn, lông vũ đẹp đẽ. Bấy giờ toàn bộ quân sĩ của ngài đều không sao ngăn nổi chàng.

Verse 29

अविध्यदेनं दशभि: पृषत्कै- रलम्बुषो राक्षस5सौ तदानीम्‌ | शरैश्नतुर्भि: प्रतिविद्धय तं च नप्ता शिनेरभ्यपतद्‌ रथेन

Sañjaya nói: Khi ấy, quỷ Rākṣasa Alambuṣa bắn trúng chàng bằng mười mũi tên. Đáp lại, cháu của Śini xuyên quỷ ấy bằng bốn mũi tên, rồi lên chiến xa lao tới tấn công—đẩy trận chiến đi tiếp bằng sự trả đũa chớp nhoáng giữa những đòi hỏi vừa chính nghĩa vừa khốc liệt của chiến tranh.

Verse 30

अन्वागतं वृष्णिवरं निशम्य त॑ं शत्रुमध्ये परिवर्तमानम्‌ | प्रद्रावयन्तं कुरुपुज्वांश्व पुनः पुनश्च प्रणदन्‍तमाजौ

Sañjaya nói: Nghe rằng Sātyaki, dũng tướng bậc nhất của dòng Vṛṣṇi, đã đến và đang xoay chuyển giữa hàng ngũ địch, liên tiếp xua đuổi những chiến binh chủ chốt của quân Kuru và gầm vang hết lần này đến lần khác trên chiến địa, các chiến sĩ của ngài liền trút mưa tên lên chàng như mây mưa đổ dòng nước xuống núi. Nhưng dẫu vậy, họ vẫn không sao ngăn được chàng—chàng đứng hiên ngang, không bị kìm hãm, như mặt trời trưa rực cháy.

Verse 31

योधास्त्वदीया: शरवर्षैरवर्षन्‌ मेघा यथा भूधरमम्बुवेगै: । तथापि त॑ धारयितुं न शेकु- मध्यन्दिने सूर्यमिवातपन्तम्‌

Sañjaya nói: Quân sĩ của bệ hạ trút xuống chàng những loạt mưa tên, như mây đổ những dòng nước cuồn cuộn lên sườn núi. Thế nhưng họ vẫn không sao ngăn nổi chàng—chàng rực cháy như mặt trời giữa trưa, tung hoành không bị kìm hãm giữa vòng chiến trận.

Verse 32

न तत्र कश्रिन्नविषण्ण आसी- दृते राजन्‌ सोमदत्तस्य पुत्रात्‌ । स वै समादाय थधनुर्महात्मा भूरिश्रवा भारत सौमदत्ति:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, ở đó không có chiến binh nào không bị nỗi chán nản phủ lấp—ngoại trừ con trai của Somadatta. Bhūriśravā, người Saumadatti cao cả, cầm lấy cung, tiến lên với quyết tâm, bởi chàng không thể chịu nổi khi thấy các chiến xa của phe mình bị ép phải tháo chạy.

Verse 33

दृष्टवा रथान्‌ स्वान्‌ व्यपनीयमानान्‌ प्रत्युद्ययौ सात्यकिं योद्धुमिच्छन्‌

Sañjaya nói: Thấy các chiến xa của phe mình bị đẩy lùi, Bhūriśravā, con trai Somadatta, đứng bật dậy đối mặt Sātyaki, khát khao giao chiến. Tâu Đại vương, lúc ấy—ngoài Bhūriśravā—không một chiến binh nào không bị nỗi chán nản chế ngự. Hỡi dòng Bhārata, Bhūriśravā cao cả, thấy các chiến xa của mình bị ép phải tháo chạy, liền cầm cung tiến thẳng về phía Sātyaki với quyết tâm chiến đấu.

Verse 63

इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि सात्यकिभूरिश्रव:समागमे त्रिषष्टितमो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें सात्यकिभूरिश्रवा- समागमविषयक तिरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya nói: Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Bhīṣma Parva—cụ thể là phần nói về việc Bhīṣma bị hạ sát—đã kết thúc chương thứ sáu mươi ba, thuật lại cuộc chạm trán giữa Sātyaki và Bhūriśravā.

Verse 126

विनिधघ्नन्‌ व्यचरत्‌ संख्ये युगान्ते कालवदू विभु: । फिर वे प्रभावशाली बलवान पाण्डुनन्दन रथियों और घोड़ोंके समूहको नष्ट करके अपनी भुजाओंके वेगसे रथोंके समुदायको खींचते और नष्ट करते हुए प्रलयकालके यमराजकी भाँति संग्रामभूमिमें विचरने लगे

Sañjaya nói: Chém giết không ngừng, bậc dũng mãnh ấy tung hoành trong trận địa như Thời gian ở buổi tận cùng một kỷ nguyên—khuất phục các xa thủ và ngựa của địch, dùng sức cánh tay kéo lôi rồi nghiền nát những chiến xa, và lang thang khắp chiến trường như Yama vào giờ phút tan rã của vạn vật.

Verse 166

अदृश्यत महारीौद्रा गदा नागाश्चव॒पातनी । हाथियों और घोड़ोंको मार गिरानेवाली उनकी वह गदा भी मज्जा, वसा, मांस तथा रक्तमें सनकर बड़ी भयानक दिखायी देती थी

Sañjaya nói: Cây chùy ấy hiện ra vô cùng ghê rợn—một khí giới có thể quật ngã cả voi. Bị bôi lấm bởi tủy, mỡ, thịt và máu, nó trông đáng sợ, phơi bày đà tàn bạo, phi nhân của chiến trận và gánh nặng đạo lý đè lên kẻ cầm nắm sức mạnh ấy.