Shloka 20
Dhṛtarāṣṭra’s Anxiety and Bhīṣma’s Theological Explanation of Pāṇḍava Invincibility
Book 6, Chapter 61
पदाती रथिनं संख्ये रथी चापि पदातिनम् | न्यपातयच्छितै: शस्त्रै: सेनयोरुभयोरपि,दोनों ही सेनाओंमें पैदल वीर रथीको और रथी योद्धा पैदल सैनिकको अपने तीखे अस्त्र-शस्त्रोंद्वारा रणभूमिमें मार गिराता था
padātī rathinaṃ saṅkhye rathī cāpi padātinam | nyapātayacchitaiḥ śastraiḥ senayor ubhayor api ||
Sañjaya nói: Giữa cơn hỗn chiến, bộ binh hạ gục các chiến sĩ xa chiến, và các chiến sĩ trên xa chiến cũng lần lượt quật ngã bộ binh, bằng những vũ khí sắc bén—ở cả hai phía đều như vậy. Cảnh tượng ấy phơi bày tính tương báo lạnh lùng của chiến tranh: địa vị hay cách giao chiến không đem lại miễn trừ đạo lý; bạo lực trả bạo lực, cuộn lên thành vòng xoáy càng lúc càng dữ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impartial, leveling nature of war: distinctions of status (infantry vs chariot-warrior) do not prevent mutual destruction. Ethically, it highlights how violence becomes reciprocal and widespread, warning that once dharma is eclipsed by battle-fury, suffering spreads across all ranks.
Sañjaya describes the battlefield where, amid intense fighting, infantrymen bring down chariot-fighters and chariot-fighters bring down infantrymen with sharp weapons—casualties occurring on both sides in equal measure.