Shloka 84
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
विप्रजग्मुरनीकेषु मेघा वातहता इव । मृद्नन्तः स्वान्यनीकानि विनदन्त: शरातुरा:
viprajagmur anīkeṣu meghā vātahatā iva | mṛdnantaḥ svāny anīkāni vinadantaḥ śarāturāḥ ||
Sañjaya nói: Khi Bhīma, con của Pāṇḍu, đã giết những kỵ binh, nhiều voi say cuồng—như mây bị gió xô dập—liền phá vỡ trật tự giữa các thế trận. Chúng giẫm nát hàng ngũ của chính mình và, bị mũi tên hành hạ, gào thét trong đau đớn—cho thấy trong chiến tranh, sức mạnh không được kiềm chế có thể quay lại tàn phá phe mình.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring ethical insight of the epic: violence unleashes forces that easily become uncontrollable. Power without restraint and coordination can rebound upon one’s own people, turning strength (war-elephants) into self-inflicted disaster.
After Bhīma kills many mounted fighters, the Kaurava war-elephants—wounded by arrows and maddened—lose control, scatter through the formations, trample their own troops, and cry out in pain, creating panic and disorder in the Kaurava ranks.