Shloka 115
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
भीष्मस्तु निहते तस्मिन् सारथौ रथिनां वर: । वातायमानैस्तैरश्वैरपनीतो रणाजिरात्,रथियोंमें श्रेष्ठ भीष्म सारथिके मारे जानेपर हवाके समान भागनेवाले घोड़ोंके द्वारा रणभूमिसे बाहर कर दिये गये
bhīṣmas tu nihate tasmin sārathau rathināṃ varaḥ | vātāyamānais tair aśvair apanīto raṇājirāt ||
Sañjaya nói: Khi người đánh xe ấy bị giết, Bhīṣma—bậc nhất trong hàng chiến sĩ chiến xa—đã bị những con ngựa kia, nay lao đi như gió, kéo ra khỏi chiến trường. Câu kệ nhấn mạnh rằng giữa chiến tranh, ngay cả bậc vĩ đại nhất cũng bị hoàn cảnh ràng buộc: sự ngã xuống của một mắt xích nâng đỡ (người đánh xe) có thể buộc phải rút lui, phơi bày tính lệ thuộc lẫn nhau và sự mong manh ẩn dưới uy lực võ công.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dependence of even the mightiest warrior on supporting roles and conditions. The death of the charioteer becomes a decisive factor, showing that prowess alone does not guarantee control; in war, outcomes hinge on interconnected causes and sudden reversals.
Sañjaya reports that after Bhishma’s charioteer is killed, Bhishma is taken away from the fighting ground as the horses bolt wind-swift, effectively removing his chariot from the battlefield.