Shloka 386
भीष्मधनंजयद्वैरथम्
Bhīṣma–Dhanaṃjaya Duel and the Opening Clash
धिक क्षात्रं धर्ममित्युक्त्वा प्रायात् पार्थरथं प्रति । राजन! दुर्योधनके ऐसा कहनेपर आपके पितृ-तुल्य भीष्म “क्षत्रिय-धर्मको धिक्कार है' ऐसा कहकर अर्जुनके रथकी ओर चले
dhik kṣātraṃ dharmam ity uktvā prāyāt pārtharathaṃ prati | rājan!
Sañjaya nói: “Thốt lên: ‘Khốn thay cho bổn phận của kṣatriya!’, ông liền tiến về phía chiến xa của Arjuna. Tâu Đại vương, khi Duryodhana nói như vậy, Bhīṣma—người như bậc phụ thân đối với bệ hạ—đã lên án chính đạo nghĩa chiến sĩ đã dẫn đến khoảnh khắc cay đắng này, rồi hướng về cỗ xe của Arjuna.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical strain within kṣatriya-dharma: even a great elder like Bhīṣma can momentarily denounce the warrior code when it appears to demand actions that feel morally unbearable. It underscores that dharma is not merely ritual obligation but a lived, often painful moral discernment in crisis.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that, after Duryodhana’s words, Bhīṣma exclaims “Fie upon kṣatriya-dharma!” and then proceeds toward Arjuna’s chariot—signaling a decisive movement on the battlefield and an emotionally charged response from the Kuru elder.