Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Chapter 51: Saṃdhyākāla-saṃhāra

Evening Withdrawal after Arjuna’s Counter-Advance

स शिरांसि रणे<४रीणां रथांश्व॒ सयुगध्वजान्‌ । निचकर्त महावेगैर्भल्लै: संनतपर्वभि:,वे युद्धमें झुकी हुई गाँठवाले अत्यन्त वेगशाली भललोंद्वारा शत्रुओंके मस्तक, रथ, जूआ तथा ध्वज काट-काटकर गिराने लगे

sa śirāṃsi raṇe 'rīṇāṃ rathān aśvān sayugadhvajān | nicakarta mahāvegair bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ ||

Sanjaya thưa: Giữa cơn giao chiến, ngài bắt đầu chém rơi đầu quân địch, và cắt nát chiến xa, ngựa, ách xe cùng cờ hiệu—ra đòn bằng những mũi tên bhalla cực nhanh, có các đốt cong.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
शिरांसिheads
शिरांसि:
Karma
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Accusative, Plural
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
अरीणाम्of enemies
अरीणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootअरि
FormMasculine, Genitive, Plural
रथान्chariots
रथान्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Plural
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Accusative, Plural
सयुगध्वजान्with yokes and banners
सयुगध्वजान्:
Karma
TypeAdjective
Rootस-युग-ध्वज
FormMasculine, Accusative, Plural
निचकर्तcut down / severed
निचकर्त:
Kriya
TypeVerb
Rootनि-छिद्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada
महावेगैःwith very swift
महावेगैः:
Karana
TypeAdjective
Rootमहावेग
FormMasculine, Instrumental, Plural
भल्लैःwith bhalla-arrows
भल्लैः:
Karana
TypeNoun
Rootभल्ल
FormMasculine, Instrumental, Plural
संनतपर्वभिःhaving bent/curved joints (i.e., with curved knots)
संनतपर्वभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootसंनत-पर्वन्
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
E
enemies (arī)
H
heads (śiras)
C
chariots (ratha)
H
horses (aśva)
Y
yoke (yuga)
S
standard/flag (dhvaja)
B
bhalla-arrows (bhalla)

Educational Q&A

The verse highlights the stark reality of kṣatriya warfare: mastery in arms is shown by swiftly neutralizing both the opponent and his instruments of battle. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s tension between dharma-bound duty in war and the grim violence that duty entails.

Sañjaya describes a warrior (contextually, a principal fighter in the battle) using very fast bhalla-arrows to sever enemies’ heads and to disable their chariots, horses, yokes, and flags—systematically breaking the enemy’s fighting capacity.