Shloka 18
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
गदामुसलरुग्णानां भिन्नानां च वरासिभि: | दन्तिदन्तावभिन्नानां मृदितानां च दन्तिभि:
sañjaya uvāca | gadāmusalarugṇānāṃ bhinnānāṃ ca varāsibhiḥ | dantidantāvabhinnānāṃ mṛditānāṃ ca dantibhiḥ ||
Sañjaya nói: Trên chiến địa ấy, nhiều người bị gậy chùy và dùi đánh đến gãy nát tay chân; nhiều người bị những thanh kiếm hảo hạng chém xẻ tan tành; nhiều người bị ngà voi xé toạc thân thể, và nhiều người bị voi giẫm nát dưới sức nặng. Vì thế, vô số toán chiến binh, nửa sống nửa chết, gọi nhau thảm thiết. Hỡi Bhārata, những tiếng kêu rên ghê rợn ấy vang lên như tiếng ồn ào của các vong linh.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the concrete suffering produced by warfare—maiming, dismemberment, trampling—thereby sharpening the ethical tension in the epic: even when war is framed as dharma for kṣatriyas, its reality is mass anguish, demanding sober moral reflection rather than triumphalism.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the scene on the battlefield: warriors are broken by maces and clubs, cut down by swords, ripped by elephants’ tusks, and crushed under elephants, while the half-dead cry out in terrifying lamentation.