Shloka 6
भूमिगुण-प्रश्नः
Inquiry into the qualities of Earth and the classification of beings
चत्वारो5प्सु गुणा राजन् गन्धस्तत्र न विद्यते । शब्द: स्पर्शश्व॒ रूपं च तेजसो5थ गुणास्त्रय: । शब्द: स्पर्शश्ष॒ वायोस्तु आकाशे शब्द एव तु,राजन! जलमें चार ही गुण हैं। उसमें गन्धका अभाव है। तेजके शब्द, स्पर्श तथा रूप --ये तीन गुण हैं। वायुके शब्द और स्पर्श दो ही गुण हैं और आकाशका एकमात्र शब्द ही गुण है
sañjaya uvāca | catvāro 'psu guṇā rājan gandhas tatra na vidyate | śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca tejaso 'tha guṇās trayaḥ | śabdaḥ sparśaś ca vāyos tu ākāśe śabda eva tu |
Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, trong nước có bốn phẩm tính cảm giác; hương không hiện hữu nơi đó. Lửa có ba phẩm tính—âm thanh, xúc chạm và hình sắc. Gió chỉ có hai—âm thanh và xúc chạm. Còn hư không chỉ có một phẩm tính duy nhất: âm thanh.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse classifies the gross elements by their sensory qualities (guṇas): space has sound; wind has sound and touch; fire has sound, touch, and form; water has four qualities but lacks smell. The point is to map experience through perception and encourage discernment about the material field.
Sañjaya continues instructive discourse to King Dhṛtarāṣṭra, presenting a philosophical enumeration of elemental qualities—typical of Sāṅkhya-style analysis—within the broader Bhīṣma Parva setting.