Shloka 6
Droṇa–Dhṛṣṭadyumna-yuddha (द्रोण-धृष्टद्युम्न-युद्धम्) — Tactical duel and allied interventions
तस्मिन् समुदिते शब्दे तुमुले लोमहर्षणे । बभूव रथनिर्घोष: पर्जन्यनिनदोपम:,भरतश्रेष्ठ) तलत्राणके आघातसे टकरायी हुई प्रत्यंचाओंके शब्द, पैदल सिपाहियोंके पैरोंकी धमक, उच्चस्वरसे होनेवाली घोड़ोंकी हिनहिनाहट, हाथियोंके चाबुक और अंकुशके आघातका शब्द, हथियारोंकी झनझनाहट तथा एक-दूसरेपर धावा करनेवाले गजराजोंके घण्टानाद--ये सब शब्द मिलकर ऐसी भयंकर आवाज प्रकट करने लगे, जो रोंगटे खड़े कर देनेवाली थी। उसीमें रथोंके पहियोंकी घरघराहट होने लगी, जो मेघोंकी विकट गर्जनाके समान जान पड़ती थी
sañjaya uvāca | tasmin samudite śabde tumule lomaharṣaṇe | babhūva rathanirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ ||
Sañjaya nói: Khi tiếng ồn ào dữ dội, dựng tóc gáy ấy nổi lên, tiếng xe chiến xa cũng rền vang—như sấm dữ của mây mưa. Muôn âm thanh nơi chiến địa hòa làm một tiếng gầm áp đảo, báo hiệu chiến tranh đã bùng cháy trọn vẹn và sức nặng đạo lý của cuộc xung đột sắp mở ra.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral weight and inevitability of war: the many instruments of violence fuse into a single, overpowering roar, evoking awe and dread. It frames the coming action not as mere spectacle but as a moment charged with consequence, where human choices (dharma and adharma) will be tested amid chaos.
Sañjaya describes the battlefield as the armies engage: a terrifying uproar rises, and the rumbling of chariots becomes prominent, likened to thunderclouds. It is a sensory escalation marking the onset of large-scale combat.