Shloka 42
Chapter 47: Krauñca-vyūha Deployment and Conch-Signals
Kaurava–Pāṇḍava Readiness
भीष्मपर्वणि तु द्विचत्वारिंशोडध्याय:,भीष्मपर्वमें बयालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ अतत्त्वां क्लीबवद् वाक््यं ब्रवीमि कुरुनन्दन । भृतो<स्म्यर्थेन कौरव्य युद्धादन्यत् किमिच्छसि कुरुनन्दन! इसीलिये आज मैं तुम्हारे सामने नपुंसकके समान वचन बोलता हूँ। कौरव! धृतराष्ट्रके पुत्रोंने धनके द्वारा मेरा भरण-पोषण किया है; इसलिये (तुम्हारे पक्षमें होकर) उनके साथ युद्ध करनेके अतिरिक्त तुम क्या चाहते हो, यह बताओ
atattvāṁ klībavad vākyaṁ bravīmi kurunandana | bhṛto 'smy arthena kauravya yuddhād anyat kim icchasi ||
Sañjaya nói: “Hỡi niềm vui của dòng Kuru, hôm nay ta thốt lời chẳng xứng—như lời kẻ hèn nhát. Hỡi con cháu Kuru, ta được nhà Kaurava nuôi dưỡng bằng tài vật của họ; vậy ngoài việc chiến đấu về phía họ, ngươi còn muốn ta làm gì nữa? Hãy nói.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between personal conscience and obligations created by patronage: being materially supported can bind one to a side in conflict, even when one feels the stance is morally weak or ‘unworthy’.
Sanjaya reports a speaker’s admission of reluctant, self-deprecating speech and explains his constraint: since the Kauravas have maintained him, he sees no option but to fight for them, asking what alternative is expected.