Shloka 26
भीमसेननादः तथा प्रथमसंमर्दः
Bhīmasena’s Roar and the First Clash
जो मान और अपमानमें सम है
yo māna-apamānayoḥ samaḥ mitra-ari-pakṣayoḥ api samaḥ; evaṁ sarveṣu ārambheṣu kartṛtva-abhimāna-rahitaḥ sa puruṣaḥ guṇātītaḥ kathyate. sambandhaḥ— itthaṁ arjunasya dvau praśnau uttaritvā idānīṁ guṇātīta-bhavanopāya-viṣayakaṁ tṛtīyaṁ praśnam ucyate. yadyapi asya adhyāyasya ekonaviṁśatitame śloke bhagavatā guṇātīta-bhavanopāyaḥ ‘ātmānam akartāraṁ matvā nirguṇa-nirākāra-saccidānanda-ghana-brahmaṇi nitya-nirantaraṁ sthātavyam’ iti darśitaḥ; tathā upariṣṭāt caturṣu ślokeṣu varṇitāni guṇātītasya lakṣaṇāni ācaraṇāni ca ādarśīkṛtya dhāraṇābhyāsaḥ api upāyaḥ manyate; kintu arjunaḥ etebhyaḥ bhinnaṁ kiñcit sulabham upāyam jñātum icchan praśnaṁ kṛtavān; ataḥ praśnānurūpaṁ bhagavān anyaṁ sulabham upāyam āha— māṁ ca yo ’vyabhicāreṇa bhakti-yogena sevate sa guṇān samatītya etān brahma-bhūyāya kalpate.
Người được gọi là ‘vượt ngoài các guṇa’ là kẻ bình đẳng trong vinh và nhục, bình đẳng đối với bạn và thù, và trong mọi việc khởi sự đều không mang ngã mạn “ta là người làm”. Bối cảnh: Sau khi đáp hai câu hỏi của Arjuna, lời dạy chuyển sang câu hỏi thứ ba—làm sao trở thành guṇātīta. Dẫu trước đó Đức Thế Tôn đã chỉ phương tiện là thường trụ trong Brahman vô tướng, vô thuộc tính bằng cách biết mình là vô tác, và dẫu việc rèn luyện các dấu hiệu nêu trên cũng là một phương tiện, Arjuna vẫn mong một con đường giản dị hơn. Vì vậy, Ngài nêu lối dễ hành: ai phụng sự Ngài bằng bhakti-yoga kiên định thì vượt qua ba guṇa và trở nên xứng đáng cho sự chứng ngộ Brahman.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Transcending the guṇas is marked by steady equanimity (toward honor/dishonor and friend/foe) and freedom from the ego of doership; a direct and accessible means is unwavering devotion to the Lord, by which one crosses beyond the guṇas and becomes fit for Brahman-realization.
After Arjuna asks how to recognize and attain the state beyond the guṇas, the discourse first outlines the traits of a guṇātīta person and then, responding to Arjuna’s desire for a simpler method, presents steadfast bhakti as an effective path to transcend the guṇas and reach Brahman.