Shloka 19
Mokṣa–Saṃnyāsa–Tyāga–Guṇa-Vibhāga (Renunciation, Relinquishment, and the Three Guṇas) — Mahābhārata 6, Bhīṣma-parva
प्रकृति] और पुरुष, इन दोनोंको ही तू अनादि जानः और राग-द्वेषादि विकारोंको तथा त्रिगुणात्मक सम्पूर्ण पदार्थोंको भी प्रकृतिसे ही उत्पन्न जान
prakṛtiṁ ca puruṣaṁ caiva viddhy anādī ubhāv api | vikārāṁś ca guṇāṁś caiva viddhi prakṛti-sambhavān ||
Arjuna nói: Hãy biết rằng cả Prakṛti (tự nhiên vật chất) và Puruṣa (ngã thể tỉnh biết) đều là vô thủy. Và hãy biết rằng mọi biến đổi—như tham luyến và sân ghét—cùng tất cả các pháp được cấu thành bởi ba guṇa đều phát sinh từ Prakṛti.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Both Prakṛti (nature) and Puruṣa (conscious self) are beginningless; however, the changing states—emotions like attachment and aversion, and all guṇa-made phenomena—originate from Prakṛti. This supports ethical discernment: do not mistake transient, guṇa-driven impulses for the true self.
In the Bhīṣma Parva’s philosophical instruction setting, Arjuna speaks while seeking clarity about the constituents of existence. He articulates a Sāṅkhya-like distinction between the self (Puruṣa) and nature (Prakṛti), locating psychological reactions and worldly change within Prakṛti.