Shloka 1
- राहु और केतु सदा एक-दूसरेसे सातवीं राशिपर स्थित होते हैं, किंतु उस समय दोनों एक राशिपर आ गये थे; अतः महान् अनिष्टके सूचक थे। सूर्य तुलापर थे, उनके निकट राहुके आनेका वर्णन पहले आ चुका है; फिर केतुके वहाँ पहुँचनेसे महान् दुर्योग बन गया है। चतुथों5 ध्याय: धृतराष्ट्रके पूछनेपर संजयके द्वारा भूमिके महत्त्वका वर्णन वैशम्पायन उवाच एवमुक्क्त्वा ययौ व्यासो धृतराष्ट्राय धीमते । धृतराष्ट्रोडपि तच्छुत्वा ध्यानमेवान्वपद्यत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! बुद्धिमान् राजा धृतराष्ट्रसे ऐसा कहकर महर्षि व्यासजी चले गये। धृतराष्ट्र भी उनके पूर्वोक्त वचन सुनकर कुछ कालतक उनपर सोच- विचार करते रहे
vaiśampāyana uvāca | evam uktvā yayau vyāso dhṛtarāṣṭrāya dhīmate | dhṛtarāṣṭro 'pi tac chrutvā dhyānam evānvapadyata ||
Vaiśampāyana nói: “Nói xong với vua Dhṛtarāṣṭra hiền trí, hiền giả Vyāsa liền ra đi. Còn Dhṛtarāṣṭra, nghe những lời ấy, cũng chìm vào suy niệm, lặng lẽ nghiền ngẫm một hồi—một khoảng dừng nội tâm hé lộ nỗi bất an đạo lý trước thềm đại chiến.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of counsel and the necessity of inner reflection: after receiving grave words, a ruler should not rush to action but pause in dhyāna—serious contemplation—especially when decisions affect dharma and the fate of many.
Vyāsa, having delivered his message to King Dhṛtarāṣṭra, departs. Dhṛtarāṣṭra then withdraws into thought, reflecting on Vyāsa’s prior statements, signaling tension and foreboding as the epic moves toward war.