Shloka 5
Śraddhā–Guṇa–Vibhāga Yoga (Faith and the Three Guṇas) — Mahābhārata Book 6, Chapter 39
यह क्षेत्र और क्षेत्रज्ञका तत्त्व ऋषियोंद्वाराः बहुत प्रकारसे कहा गया है और विविध वेदमन्त्रोंद्रारा भी विभागपूर्वक कहा गया है तथा भलीभाँति निश्चय किये हुए युक्तियुक्त ब्रह्मसूत्रके पदोंद्वारा भी कहा गया है ।। महाभूतान्यहंकारो: बुद्धिरव्यक्तमेव च । इन्द्रियाणिद शैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचरा:,५ पाँच महाभूत, अहंकार-॑, बुद्धि३ और मूल प्रकृति+ भी; तथा दस इन्द्रियाँ-, एक मनः और पाँच इन्द्रियोंक विषय* अर्थात् शब्द, स्पर्श, रूप, रस और गन्ध--
arjuna uvāca | mahābhūtāny ahaṅkāro buddhir avyaktam eva ca | indriyāṇi daśaikaṁ ca pañca cendriyagocarāḥ ||
Arjuna thưa: “Các thành phần của đời sống hữu thân cần được hiểu như sau: năm đại chủng; ngã chấp (ahaṃkāra); trí năng (buddhi); và nguồn chưa hiển lộ (avyakta—tự tính nguyên sơ). Cùng với đó là mười căn, một tâm, và năm cảnh của giác quan—âm thanh, xúc chạm, hình sắc, vị, và hương.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse enumerates the components of the ‘field’ of experience—elements, ego, intellect, unmanifest nature, senses, mind, and sense-objects—so that one can ethically and spiritually discriminate the changing instruments of experience from the true knower (kṣetrajña).
Arjuna is articulating a structured philosophical analysis of embodied existence, listing the basic categories that constitute the experienced world and the inner apparatus of cognition, as part of a broader inquiry into kṣetra (the field) and kṣetrajña (the knower).