Shloka 12
वेदके जाननेवाले विद्वान जिस सच्चिदानन्द्नरूप परमपदको अविनाशी कहते हैं,> आसक्तिरहित यत्नशील संन्यासी महात्माजन जिसमें प्रवेश करते हैं और जिस परमपदको चाहनेवाले ब्रह्मचारीलोग ब्रह्मचर्यका आचरण करते हैं, उस परमपदको मैं तेरे लिये संक्षेपसे कहूँगाः ।। सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च | मूर्थन्याधायात्मन: प्राणमास्थितो योगधारणाम्,सब इन्द्रियोंके द्वारोंको रोककर तथा मनको हृद्देशमें स्थिर करके, फिर उस जीते हुए मनके द्वारा प्राणको मस्तकमें स्थापित करके, परमात्मासम्बन्धी योगधारणामें स्थित होकर जो पुरुष '35' इस एक अक्षररूप ब्रह्मको उच्चारण करता हुआ और उसके अर्थस्वरूप मुझ निर्गुण ब्रह्मका चिन्तन करता हुआ शरीरको त्यागकर जाता है, वह पुरुष परम गतिको प्राप्त होता हैः
sarvadvārāṇi saṁyamya mano hṛdi nirudhya ca | mūrdhny ādhāyātmanaḥ prāṇam āsthito yogadhāraṇām ||
Sau khi chế ngự mọi cửa ngõ của các giác quan và giữ tâm vững trong vùng tim, rồi dùng tâm đã thắng phục ấy đặt sinh khí lên đỉnh đầu và an trú trong định lực yoga hướng về Đại Ngã Tối Thượng—(người ấy chuẩn bị cho cuộc ra đi cuối cùng bằng tỉnh thức có kỷ luật).
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined preparation for the final moment: withdraw the senses from outward objects, stabilize the mind inwardly (in the heart), and establish the life-breath in a focused, elevated channel, abiding in yogic concentration oriented to the Supreme. It emphasizes mastery of attention and inner control as the ethical-spiritual foundation for a liberated departure.
In the midst of the Kurukṣetra setting, the discourse turns to the yoga of the last moment—how a practitioner should gather the senses and mind, regulate prāṇa, and remain in concentrated remembrance. This verse is part of the instruction on the disciplined inner process that supports attaining the highest goal at death.