Shloka 28
अक्षरब्रह्मयोग (Akṣara-Brahma-Yoga) — Knowledge of the Imperishable, Prakṛti, and Devotion
भीष्मपर्वणि तु अष्टाविंशोड ध्याय:,भीष्मपर्वमें अद्वाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायण: । विगतेच्छाभयक्रोधो य: सदा मुक्त एव सः बाहरके विषयभोगोंको न चिन्तन करता हुआ बाहर ही निकालकर और नेत्रोंकी दृष्टिको भूकुटीके बीचमें स्थित करके* तथा नासिकामें विचरनेवाले प्राण और अपानवायुको सम करके,“ जिसकी इन्द्रियाँ, मन और बुद्धि जीती हुई हैं---ऐसा जो मोक्षपरायण मुनि इच्छा, भय और क्रोधसे रहित हो गया है, वह सदा मुक्त ही हैः
yatendriya-manobuddhir munir mokṣa-parāyaṇaḥ | vigatecchā-bhaya-krodho yaḥ sadā mukta eva saḥ ||
Bậc hiền triết đã chế ngự các căn, tâm và trí, một lòng hướng về giải thoát—đã lìa dục, sợ hãi và sân hận—thì quả thật luôn luôn tự do, luôn luôn giải thoát.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Liberation is characterized by inner mastery: when a person has disciplined the senses, mind, and intellect and has transcended desire, fear, and anger, that person is considered ever free—liberation is expressed as a stable ethical-psychological state, not merely a distant goal.
In the Bhīṣma Parva’s teaching context, the verse describes the qualities of a liberation-oriented sage, emphasizing the inner conditions that make one ‘always free’ even amid worldly circumstances.