Shloka 35
भीष्मसेनासंनिवेशः — Bhīṣma’s Mobilization, Omens, and the Kaurava Array
केतुमानपि मातऊूं विचित्रपरमाड्कुशम् । आस्थित: समरे राजन् मेघस्थ इव भानुमान्,राजन! केतुमान् भी विचित्र एवं विशाल अंकुशसे युक्त गजराजपर आखूढ़ हो समरभूमिमें खड़ा हुआ मेघोंकी घटाके ऊपर प्रकाशित होनेवाले सूर्यदेवके समान जान पड़ता था
ketumān api mātṝṁś ca vicitra-paramāṅkuśam | āsthitaḥ samare rājan meghastha iva bhānumān ||
Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, Ketumān cũng vậy—cưỡi trên voi chúa lộng lẫy, trang bị chiếc móc điều voi (ankusha) kỳ diệu và to lớn—đứng vững giữa chiến địa, tựa như mặt trời tỏa sáng từ trong khối mây.” Hình ảnh ấy nhấn mạnh vẻ huy hoàng và uy lực của chiến tranh: rực rỡ, áp đảo, dẫu chỉ để phục vụ mục đích nghiệt ngã của trận mạc.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse primarily offers a poetic battlefield portrait rather than a direct moral injunction: it highlights how power and splendor can appear radiant and awe-inspiring in war, reminding readers that outward brilliance often accompanies—and can mask—the harsh realities of conflict.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that the warrior Ketumān is positioned in the battle, mounted on a royal elephant equipped with an impressive goad, and he appears radiant—likened to the sun shining amid clouds.