Shloka 263
Bhīṣma-parva Adhyāya 16 — Saṃjaya’s Boon, Bhīṣma’s Protection, and the Dawn Arraying of Armies
चुगान्ते समवेतौ द्वौ दृश्येते सागराविव । वे दोनों सेनाएँ प्रलयकालमें एक-दूसरेसे मिलनेवाले उन दो समुद्रोंके समान दृष्टिगोचर हो रही थीं
cugānte samavetau dvau dṛśyete sāgarāv iva |
Sañjaya thưa: Khi ngày tàn, hai đạo quân đã dàn mặt đối mặt, trông như hai biển cả gặp nhau vào thời đại hủy diệt—cuộn trào, đầy xoáy nước và loài thủy quái hung dữ—báo rằng cuộc đụng độ sắp tới sẽ mênh mông, khó bề kiềm chế, và tàn phá nặng nề cả về đạo lý lẫn sinh mạng con người.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses an apocalyptic ocean-simile to underline the ethical gravity of war: once vast forces converge, violence can become like a natural catastrophe—hard to restrain, sweeping up the innocent and the guilty alike—thereby warning that adharma-driven conflict tends toward collective ruin.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that, as the day ends, the opposing forces have drawn together and stand confronting one another; their mass and agitation are compared to two oceans about to collide, foreshadowing the intensity of the next phase of battle.