Shloka 58
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
यच्छुत्वा पुरुषव्याप्र॑ हतं भीष्म न दीर्यते । मैं समझता हूँ कि भीष्मजीके मारे जानेपर मेरे बेटे दुःखके कारण अत्यन्त शोकमग्न हो गये होंगे। संजय! मेरा हृदय निश्चय ही लोहेका बना हुआ है, जो पुरुषसिंह भीष्मको मारा गया सुनकर भी विदीर्ण नहीं हो रहा है ।। यस्मिन्नस्त्राणि मेधा च नीतिश्व पुरुषर्षभे
dhṛtarāṣṭra uvāca | yac chrutvā puruṣavyāghra hataṃ bhīṣmaṃ na dīryate | manye me hṛdayaṃ lohajaṃ yat puruṣarṣabhaṃ bhīṣmaṃ hataṃ śrutvāpi na vidīryate ||
Vua Dhṛtarāṣṭra nói: “Hỡi bậc hổ tướng giữa loài người! Nghe tin Bhīṣma bị giết mà tim ta vẫn không vỡ nát. Ta nghĩ khi Bhīṣma ngã xuống, các con ta hẳn đã chìm trong nỗi đau tột cùng. Sañjaya, chắc tim ta làm bằng sắt, vì nghe rằng Bhīṣma—bậc trượng phu như bò mộng giữa loài người—đã bị giết mà vẫn không rách toạc.”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how attachment and shock in war can numb moral feeling: Dhṛtarāṣṭra recognizes a troubling hardness of heart—an ethical self-indictment—because the fall of a revered elder (Bhīṣma) should naturally shatter one’s inner composure.
After hearing from Sañjaya that Bhīṣma has been struck down in battle, Dhṛtarāṣṭra reacts with disbelief at his own emotional state: he imagines his sons’ intense sorrow and calls his own heart ‘iron’ for not breaking upon the news.