Shloka 496
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
न हतो यो महाबुद्धि: स हतो5द्य शिखण्डिना । शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले जिन वीरवर परशुरामजीने अनेक बार समस्त क्षत्रियोंको युद्धमें परास्त किया था
na hato yo mahābuddhiḥ sa hato ’dya śikhaṇḍinā | śatruvīrāṇāṃ saṃhāra-karaṇe vāle jin vīravara paraśurāma-jī ne aneka-bāra samasta kṣatriyān yuddhe parājitāḥ kṛtavān, tair api yo na hantum aśakyata, sa eva paramabuddhimān bhīṣmaḥ adya śikhaṇḍinaḥ hastena hataḥ |
Dhṛtarāṣṭra nói: “Người ấy, tuy trí tuệ tột bậc mà không ai có thể giết—hôm nay đã bị Śikhaṇḍin hạ sát. Vị anh hùng tối thượng Bhīṣma, kẻ tiêu diệt các dũng tướng địch, người mà ngay cả Paraśurāma—đấng từng nhiều lần đánh bại toàn thể giai cấp kṣatriya trong chiến trận—cũng không thể giết, nay đã ngã xuống bởi tay Śikhaṇḍin.”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the paradox of worldly power: even the mightiest and wisest warrior, seemingly invincible even against Paraśurāma, can fall when circumstances align. It invites reflection on dharma and the ethics of war—how victory and defeat may hinge not only on strength but on vows, moral constraints, and the complex workings of destiny.
Dhṛtarāṣṭra reacts to the report that Bhīṣma has been brought down in battle by Śikhaṇḍin. He emphasizes Bhīṣma’s extraordinary stature by recalling that even Paraśurāma, famed for repeatedly defeating the kṣatriyas, could not kill Bhīṣma—yet Bhīṣma has now fallen on this day.