Shloka 45
नाकम्पत महाराज क्षितिकम्पे यथाचल: । नरेश्वर! युद्धमें शिखण्डीके द्वारा आहत होकर भी कुरुवंशियोंके पितामह भीष्म उसी प्रकार कम्पित नहीं हुए
nākampata mahārāja kṣitikampe yathācalaḥ | nareśvara! yuddhe śikhaṇḍinā āhato 'pi kurūvaṃśīnāṃ pitāmaho bhīṣmaḥ sa tathā na kampitaḥ, yathā bhūkampaḥ sati 'pi parvato na calati || 44 h || tataḥ prahasya bībhatsur vyākṣipan gāṇḍivaṃ dhanuḥ |
Sañjaya thưa: Tâu Đại vương! Dẫu đất trời rung chuyển, ngài vẫn không hề run rẩy—như ngọn núi đứng yên giữa cơn địa chấn. Tâu bậc chúa tể nhân gian! Dẫu bị Śikhaṇḍī đánh trúng trong chiến trận, Bhīṣma, tổ phụ của dòng Kuru, vẫn không nao núng chút nào. Rồi Arjuna (Bībhatsu) mỉm cười, nhanh chóng giương lấy cây cung Gāṇḍīva.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣātra-tejas and dhṛti—steadfast courage under extreme pressure. Bhīṣma’s composure, even when wounded, is presented as an ethical ideal of unwavering resolve in one’s chosen duty, regardless of pain or shifting circumstances.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhīṣma, though struck in battle through Śikhaṇḍī, remains unshaken like a mountain in an earthquake. Immediately after, Arjuna (called Bībhatsu) smiles and takes up his bow Gāṇḍīva, signaling the next escalation in the combat.