Shloka 16
भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः
Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma
गृहीतचाप: समरे प्रमुडचन् निशिताउछरान् | 'जैसे महानाग तक्षक अपने प्रचण्ड विषके कारण भयंकर प्रतीत होता है, उसी प्रकार क्रोधमें भरे हुए प्रतापी भीष्म युद्धस्थलमें जब हाथमें धनुष लेकर पैने बाणोंकी वर्षा करने लगते हैं, उस समय अपने तीखे अस्त्र-शस्त्रोंके कारण बड़े भयानक जान पड़ते हैं ।। १५६ || शक्यो जेतुं यम: क्रुद्धो वज़पाणिश्व देवराट्,“समरभूमिमें क्रोधमें भरे हुए यमराज, वज्रधारी इन्द्र, पाशधारी वरुण अथवा गदाधारी कुबेरको भी जीता जा सकता है; परंतु इस महासमरमें कुपित भीष्मको पराजित करना असम्भव है
sañjaya uvāca | gṛhītacāpaḥ samare pramuditaḥ niśitān iṣūn varṣayan | yathā mahānāgaḥ takṣakaḥ svapracāṇḍaviṣabalāt bhayaṅkaraḥ pratibhāti tathā krodhabhṛtaḥ pratāpī bhīṣmaḥ raṇāṅgaṇe dhanuḥ pāṇau kṛtvā tīkṣṇaiḥ śastrāstraiḥ bhīṣaṇaḥ pratibhāti || śakyo jetuṃ yamaḥ kruddho vajrapāṇiś ca devarāṭ pāśadhārī varuṇaḥ gadādhārī kuberaś ca | paraṃ tu asmin mahāsamare kupitaṃ bhīṣmaṃ parājetuṃ na śakyam ||
Sañjaya nói: “Khi Bhīṣma, tay cầm cung giữa chiến trường, trong men hăng của giao tranh mà trút xuống mưa tên sắc nhọn, ông hiện ra thật kinh khiếp—như đại xà Takṣaka đáng sợ bởi sức độc dữ dằn. Ngay cả Yama đang thịnh nộ, Indra chúa tể chư thiên cầm lôi chùy, Varuṇa mang thòng lọng, hay Kubera cầm chùy cũng có thể bị khuất phục; nhưng trong đại chiến này, khi Bhīṣma nổi giận thì không thể đánh bại được.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how uncontrolled anger, when joined to great prowess, becomes fearsome and seemingly unstoppable; it also underscores the epic theme that certain warriors, by destiny and accumulated merit, appear beyond ordinary opposition in the moment of battle.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhīṣma has taken up his bow and is raining sharp arrows, appearing dreadful like the serpent Takṣaka; he then intensifies the description by saying that even mighty gods could be conquered, but an enraged Bhīṣma in this war cannot be defeated.