Shloka 14
भीमसेनस्य बहुमहारथसंयुगः
Bhīmasena’s Engagement with Multiple Mahārathas
मुण्डतालवनानीव चकार स रथव्रजान् । निर्मनुष्यान् रथान् राजन् गजाननश्चांश्व संयुगे
sañjaya uvāca
muṇḍatālavanānīva cakāra sa rathavrajān |
nirmanuṣyān rathān rājan gajān aśvāṁś ca saṁyuge ||
Sañjaya nói: Tâu Đại vương, giữa cơn giao chiến, ông đã biến đoàn xe chiến dày đặc thành cảnh tượng như một lùm cây thốt nốt bị chặt cụt ngọn—để lại những cỗ xe không người; và trong trận ấy, voi ngựa cũng bị quật ngã. Câu kệ nhấn mạnh hiệu năng lạnh lùng của chiến tranh: tài nghệ được ca tụng nơi võ công rốt cuộc chỉ là sự tước đoạt mau lẹ sinh mạng và quyền chủ động khỏi khí cụ lẫn kẻ tham chiến.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the stark moral atmosphere of war: martial excellence can rapidly turn living forces into lifeless instruments. It invites reflection on the cost of kṣatriya duty—valor and skill are praised, yet their immediate fruit is destruction and the sudden emptiness (nirmānuṣyatā) of what moments before was full of life.
Sañjaya reports to the king that a particular warrior (identified in the surrounding passage) is cutting down the chariot formations so thoroughly that the battlefield resembles a grove of palmyra trees with their tops lopped off; chariots are left without their riders, and elephants and horses are also struck down amid the fighting.