Shloka 41
भीष्मरथाभिमुख्यं — Arjuna’s advance with Śikhaṇḍin; Duḥśāsana’s interception
एवं बहुविधा वाच: श्रूयन्ते सम परस्परम् । पाण्डवस्तवसंयुक्ता: पुत्राणां ते सुदारुणा:
evaṁ bahuvidhā vācaḥ śrūyante sama-parasparam | pāṇḍavas-tava-saṁyuktāḥ putrāṇāṁ te sudāruṇāḥ, mahārāja |
Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, khắp nơi đều vang lên đủ thứ lời bàn tán trao đổi—những lời vừa ca ngợi các Pāṇḍava, vừa đồng thời lên án các hoàng tử của bệ hạ bằng sự chê trách khắc nghiệt và ghê rợn. Những câu chuyện trong doanh trại vì thế bộc lộ phán xét đạo lý đang hình thành quanh hành vi của hai phe đối địch vào đêm trước chiến tranh.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective speech becomes a moral mirror: society instinctively praises perceived righteousness (the Pāṇḍavas) and condemns perceived wrongdoing (the king’s sons). It suggests that adharma invites public censure, while dharmic conduct earns esteem—even amid the chaos of war.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that, in the surroundings of the armies, many mutual conversations are being heard. These remarks repeatedly include praise of the Pāṇḍavas and severe criticism of Dhṛtarāṣṭra’s sons, indicating the prevailing sentiment among those present.