Shloka 23
Daśame’hani Bhīṣma-yuddham — Śikhaṇḍī-rakṣaṇa, Arjuna-prabhāva, Duryodhana-āśraya-vākyam
ततो दुर्योधनश्वैव कृपश्च रथिनां वर:
tato duryodhanaś caiva kṛpaś ca rathināṃ varaḥ | mahatā rathavaṃśena pārthasyāvārayan diśaḥ ||
Sañjaya nói: Rồi Duryodhana và Kripa—bậc nhất trong hàng chiến xa—cùng với một đội hình chiến xa hùng hậu đã chặn kín mọi hướng của Pārtha (Arjuna), cắt đứt các lối tiến quân của chàng. Cảnh tượng ấy cho thấy giữa cơn dồn ép của chiến trận, sự kiềm tỏa chiến lược và sức mạnh hợp lực được dùng để ghìm giữ một dũng sĩ đơn độc mà đáng sợ; trong khi gánh nặng đạo lý của cuộc xung đột vẫn phủ bóng lên từng quyết định chiến thuật.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring Mahābhārata insight: in war, even exceptional prowess is met by coordinated opposition. Ethically, it points to the tension between individual valor and collective strategy within kṣatriya conflict—where tactical necessity often overrides personal rivalry, and many unite to restrain one who threatens the larger formation.
Sañjaya reports that Duryodhana and Kṛpa, supported by a large chariot contingent, position themselves to block Arjuna’s movement in every direction—effectively hemming him in and preventing him from advancing along any route.