Shloka 5
Adhyāya 104 — Śikhaṇḍin-puraskāraḥ (Śikhaṇḍin as Vanguard) and Bhīṣma’s Counter-Advance
संजय उवाच हन्त ते*हं प्रवक्ष्यामि संग्रामं लोमहर्षणम् । यथाभूदू् राक्षसेन्द्रस्य सौभद्रस्य च मारिष,संजयने कहा--आर्य! मैं बड़े दुःखके साथ उस रोमांचकारी संग्रामका वर्णन करूँगा, जो राक्षसराज अलम्बुष और सुभद्राकुमार अभिमन्युमें हुआ था तथा पाएण्डुपुत्र अर्जुन, भीमसेन, नकुल और सहदेवने युद्धमें किस प्रकार पराक्रम किया और उसी प्रकार भीष्म, द्रोण आदि आपके सभी योद्धाओंने निर्भीक-से होकर अद्भुत और विचित्र कर्म किये--यह सब भी मुझसे सुनिये
sañjaya uvāca | hanta te 'haṁ pravakṣyāmi saṅgrāmaṁ lomaharṣaṇam | yathābhūd rākṣasendrasya saubhadrasya ca māriṣa ||
Sanjaya nói: Giờ đây, ta sẽ thuật lại cho ngài trận chiến khiến tóc gáy dựng đứng—nó đã diễn ra đúng như thế nào giữa chúa tể loài Rākṣasa và người con của Subhadrā, hỡi bậc đáng tôn kính. Xin hãy lắng nghe ta miêu tả cuộc đụng độ ghê gớm, nơi dũng sĩ trẻ Abhimanyu đối mặt với vua quỷ Alambuṣa—một cảnh tượng phơi bày cả cái giá khốc liệt của chiến tranh lẫn ý chí kiên định của những người chiến đấu theo bổn phận (dharma) mà họ đã chọn.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames war as a grave, awe-inspiring reality and emphasizes truthful reporting (yathābhūt—“as it actually happened”). Ethically, it points to the seriousness of kṣatriya conflict: courage and duty are displayed, yet the narration itself acknowledges the terror and cost inherent in battle.
Sanjaya begins a new episode in his report to the king, announcing that he will describe a terrifying combat—specifically, how the fight occurred between the Rākṣasa leader Alambuṣa and Abhimanyu, the son of Subhadrā.