Shloka 276
ध्वानश्ष विविधैनदिर्वाशन्तस्तत्र मारिष | चारों ओरसे गीदड़ और बलशाली कौए वहाँ टूटे पड़ते थे। आर्य! वहाँ कुत्ते भी नाना प्रकारकी आवाजमें भूँकते देखे जाते थे
dhvānaś ca vividhā nadīr vāśantas tatra māriṣa | cāroṃ or se gīṛaṛ aur balaśālī kaue vahāṃ ṭūṭe paṛte the | ārya! vahāṃ kutte bhī nānā prakār kī āvāz meṃ bhūṃkte dekhe jāte the |
Sañjaya thưa: “Bậc đáng kính, nơi ấy vang lên đủ loại tiếng tru, tiếng hú điềm gở. Từ bốn phía, chó rừng và những con quạ dữ lao xuống, và cũng thấy chó sủa với nhiều giọng khác nhau. Những điềm báo ấy, phát sinh giữa cánh đồng tàn sát, báo hiệu bóng tối đạo lý và sự suy vong sắp đến—những điều thường đi kèm adharma trong chiến tranh.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war driven by adharma is accompanied by inauspicious signs—nature itself reflecting moral disorder. The imagery of scavengers and unsettling cries functions as an ethical warning about the destructive consequences of unrighteous conflict.
Sañjaya reports to the elder listener that the battlefield area is filled with ominous noises: jackals, crows, and dogs gather and cry out in varied ways, suggesting impending calamity and the grim atmosphere surrounding the fighting.