Shloka 51
भीष्मरक्षण-प्रकरणम् / The Protective Screen around Bhīṣma and the Śalya–Yudhiṣṭhira Clash
अर्जुनो रथिनां श्रेष्ठो धृष्टद्युम्नमुवाच ह । भीष्मको रथोंके समूहसे घिरा हुआ देख रथियोंमें श्रेष्ठ अर्जुनने धृष्टद्युम्नसे कहा - || ५० ह || शिखण्डिनं नरव्याप्र॑ भीष्मस्य प्रमुखे नूप । स्थापयस्वाद्य पाञज्चाल्य तस्य गोप्ताहमित्युत
sañjaya uvāca | arjuno rathināṃ śreṣṭho dhṛṣṭadyumnam uvāca ha | bhīṣmaṃ rathānīka-samūhena ghṛtaṃ dṛṣṭvā rathināṃ śreṣṭho 'rjuno dhṛṣṭadyumnam uvāca | śikhaṇḍinaṃ nara-vyāghra bhīṣmasya pramukhe nūnam | sthāpayasvādya pāñcālya tasya goptāham ity uvāca ||
Sañjaya nói: Thấy Bhīṣma bị một khối chiến xa vây kín, Arjuna—bậc nhất trong hàng dũng sĩ chiến xa—nói với Dhṛṣṭadyumna: “Hỡi hổ tướng giữa loài người, hỡi vương tử Pāñcāla, hôm nay hãy đặt Śikhaṇḍin đứng thẳng trước mặt Bhīṣma. Ta sẽ che chở cho người ấy.” Trong khoảnh khắc ấy, Arjuna cố ý bày thế trận để lợi dụng lời thệ và sự tự chế theo đạo nghĩa của Bhīṣma, nhằm chấm dứt cuộc tàn sát khốc liệt mà vẫn không vượt khỏi phép tắc chiến trường.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how dharma in war includes both courage and restraint: Arjuna seeks to stop Bhīṣma’s overwhelming destruction by using a lawful tactical means tied to Bhīṣma’s own ethical vow, while also taking responsibility to protect Śikhaṇḍin.
Sañjaya reports that Arjuna, seeing Bhīṣma strongly protected within a chariot formation, instructs Dhṛṣṭadyumna to place Śikhaṇḍin at the front facing Bhīṣma, with Arjuna promising to guard him—setting up the maneuver that will allow Bhīṣma to be checked.