Shloka 14
अर्जुनदुःखहेतुप्रश्नः — Inquiry into the cause of Arjuna’s recurring hardship
Book 14, Chapter 89
इदं नित्यं मनो विप्रा भ्रातृणां चैव मे सदा । “विप्रवरो! अश्वमेध नामक महायज्ञमें पृथ्वीकी दक्षिणा देनेका विधान है; अतः अर्जुनके द्वारा जीती हुई यह सारी पृथ्वी मैंने ऋत्विजोंको दे दी है। अब मैं वनमें चला जाऊँगा। आपलोग चातुर्होत्र यज्ञके प्रमाणानुसार पृथ्वीके चार भाग करके इसे आपसमें बाँट लें। द्विजश्रेष्ठगण! मैं ब्राह्मणोंका धन लेना नहीं चाहता। ब्राह्मणो! मेरे भाइयोंका भी सदा ऐसा ही विचार रहता है” ॥| ११--१३ ह ।। इत्युक्तवति तस्मिंस्तु भ्रातरो द्रौपदी च सा
vaiśampāyana uvāca |
idaṃ nityaṃ mano viprā bhrātṝṇāṃ caiva me sadā |
ity uktavati tasmiṃs tu bhrātaro draupadī ca sā |
Vaiśampāyana nói: “Hỡi các bà-la-môn, quyết tâm này thường hằng trong lòng ta, và cũng thường hằng trong lòng các huynh đệ ta: ‘Hỡi bậc tối thượng trong hàng bà-la-môn, trong đại tế mang danh Aśvamedha, lễ phí tế tự được quy định là hiến tặng chính cõi đất. Vì vậy, toàn bộ cõi đất này—do Arjuna chinh phục—ta đã trao cho các tế quan (ṛtvij). Nay ta sẽ rời đi vào rừng. Theo thẩm quyền của nghi lễ Cāturhotra, hãy chia đất làm bốn phần và phân bổ giữa các ngài. Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, ta không muốn nhận lấy tài vật thuộc về bà-la-môn. Hỡi các bà-la-môn, các huynh đệ ta cũng luôn giữ cùng một ý nguyện ấy.’” Khi vua nói xong như vậy, các huynh đệ của ngài và nàng Draupadī…
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic restraint in kingship: a ruler should honor Vedic obligations (dakṣiṇā to priests) and avoid appropriating what is due to brāhmaṇas, even when he possesses imperial power. It also frames renunciation (going to the forest) as a legitimate ethical culmination after fulfilling royal and sacrificial duties.
The narrator reports a royal declaration (contextually Yudhiṣṭhira’s): after Arjuna’s conquests for the Aśvamedha, the entire realm is offered as sacrificial fee to the officiating priests, who are asked to divide it according to the Cāturhotra standard. As this is said, the scene turns to the reactions/presence of his brothers and Draupadī.