Shloka 23
राजपूजाविधानम् / Royal Reception Protocols during Āśvamedha Preparations
न तत्र कृपण: वक्षिन्न दरिद्रो बभूव ह । क्षुधितो दुःखितो वापि प्राकृतो वापि मानव:
na tatra kṛpaṇaḥ kaścid daridro babhūva ha | kṣudhito duḥkhito vāpi prākṛto vāpi mānavaḥ ||
Vaiśampāyana nói: Trong hội trường tế lễ ấy, không một ai còn phải chịu cảnh khốn cùng hay nghèo túng. Không người nào—dù đói khát, sầu khổ, hay thuộc hạng tầm thường thấp kém nhất—bị bỏ mặc trong thiếu thốn. Bởi vậy, nghi lễ trở thành một bức họa đạo đức về bổn phận của bậc vương giả: phú túc được làm cho tuôn chảy ra ngoài, để xóa đi khổ đau và thiếu hụt của mọi kẻ bước vào phạm vi hành sự dharmic của nhà vua.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A dharmic public rite is validated not merely by ritual correctness but by its ethical outcome: the removal of hunger, poverty, and distress through generosity and inclusive care, extending even to the most ordinary or lowly attendees.
Vaiśaṃpāyana describes the atmosphere at the sacrifice: due to abundant gifts and provisions, no one present remained destitute, hungry, or sorrowful—highlighting the king’s largesse and the social dimension of the yajña.