Shloka 23
अश्वमेधीयस्य हयस्य दक्षिणापश्चिमगमनम् — The Sacrificial Horse’s Southern and Western Circuit
Devanagari script
गान्धारीं मातरं स्मृत्वा धृतराष्ट्रकृतेन च । तेन जीवसि राजंस्त्वं निहतास्त्वनुगास्तव
Translation
“Tâu Đại vương! Nhớ đến mẫu thân Gāndhārī, lại vì nể tình phụ vương Dhṛtarāṣṭra, nên trong chiến trận ta đã không hạ sát ngài. Bởi thế ngài còn sống đến nay; chỉ có những kẻ theo ngài là đã bị giết.”
Word by Word
गान्धारीम्Gandhari (as object of remembering)
गान्धारीम्:
Karma
TypeNoun
Rootगान्धारी
FormFeminine, Accusative, Singular
मातरम्mother
मातरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमातृ
FormFeminine, Accusative, Singular
स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
TypeVerb
Rootस्मृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral), Non-finite
धृतराष्ट्रकृतेनby/for the sake of Dhritarashtra (lit. 'done for Dhritarashtra')
धृतराष्ट्रकृतेन:
Karana
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्रकृत
FormNeuter, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तेनtherefore / by that (reason)
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
जीवसिyou live / you are alive
जीवसि:
TypeVerb
Rootजीव्
FormLat (present), Parasmaipada, Second, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
निहताःkilled / slain
निहताः:
TypeVerb
Rootनि-हन्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural
तुbut / indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अनुगाःfollowers
अनुगाः:
Karta
TypeNoun
Rootअनुग
FormMasculine, Nominative, Plural
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes