Shloka 20
Babhruvāhana’s Lament and Appeal for Expiation (प्रायश्चित्त-याचना)
ततः संज्ञां पुनर्लब्ध्वा स राजा बभ्रुवाहन: । मातरं तामथालोक्य रणभूमावथाब्रवीत्,थोड़ी ही देरमें राजा बभ्रुवाहनको पुनः चेत हुआ। वह अपनी माताको रणभूमिमें बैठी देख इस प्रकार विलाप करने लगा--
tataḥ saṃjñāṃ punar labdhvā sa rājā babhruvāhanaḥ | mātaraṃ tām athālokya raṇabhūmāv athābravīt ||
Rồi vua Babhruvāhana hồi tỉnh. Thấy mẹ mình ngồi trên chiến địa, chàng cất lời—than khóc trong đau đớn—giữa cảnh binh đao. Khoảnh khắc ấy phơi bày cú sốc đạo lý của chiến trận: khi tình thân và bổn phận va chạm, trái tim người chiến sĩ rời khỏi men thắng trận để hướng về hối hận và trách nhiệm.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral awakening that can follow violence: when consciousness returns, so does ethical clarity. Seeing one’s mother amid the battlefield intensifies the recognition that dharma is not merely victory in combat but accountability to kinship, compassion, and the consequences of one’s actions.
Babhruvāhana, after being unconscious, comes to his senses. He notices his mother present on the battlefield and begins to speak in lamentation, setting up an emotionally charged exchange where familial bonds and the aftermath of battle take center stage.