Shloka 24
Traigarta Attempt to Seize the Aśvamedha Horse; Arjuna’s Restraint and Tactical Victory
पृथ्वीनाथ! वह घोड़ा पृथ्वीकी प्रदक्षिणा करने लगा। सबसे पहले वह उत्तर दिशाकी ओर गया। फिर राजाओंके अनेक राज्योंको रौंदता हुआ वह उत्तम अश्व॒ पूर्वकी ओर मुड़ गया। उस समय श्वेतवाहन महारथी अर्जुन धीरे-धीरे उसके पीछे-पीछे जा रहे थे ।।
vaiśampāyana uvāca | pṛthvīnātha! sa aśvaḥ pṛthivyāḥ pradakṣiṇāṃ kartum ārabdhaḥ | prathamaṃ sa uttarāṃ diśaṃ jagāma | tataḥ sa rājñāṃ bahūni rājyāni mṛdnann uttamo 'śvaḥ pūrvāṃ diśaṃ nivavṛte | tasmin kāle śvetavāhano mahārathī arjunaḥ śanaiḥ śanaiḥ tasya paścāt paścād anvagacchat || tatra saṅgaṇanā nāsti rājñām ayutaśas tadā | ye 'yudhyanta mahārāja kṣatriyā hatabāndhavāḥ ||
Vaiśampāyana nói: “Tâu chúa tể cõi đất, con ngựa tế lễ ấy lên đường để đi vòng quanh thế gian. Trước hết nó hướng về phương bắc; rồi, giẫm qua muôn cõi của các vua chúa, tuấn mã ấy rẽ sang phương đông. Khi ấy Arjuna—đại chiến xa với những tuấn mã trắng—đi theo sau, vững vàng từng bước một. Bấy giờ không sao đếm xuể các vua—hàng vạn—những Kṣatriya có thân tộc đã ngã xuống trong đại chiến Bhārata, nay đứng dậy giao chiến với Arjuna, tâu Đại vương.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the tension between ritual-political dharma and the lingering wounds of war: the Aśvamedha asserts lawful sovereignty, yet many bereaved Kṣatriyas, driven by honor and grief, challenge it. It underscores that restoring order after a devastating conflict often requires facing unresolved resentment within the bounds of royal duty.
During Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha, the sacrificial horse begins its circuit of the earth, first heading north and then turning east through many kingdoms. Arjuna, as the appointed protector, follows behind. Numerous kings—especially Kṣatriyas who lost relatives in the Bhārata war—confront Arjuna in battle, so many that they are said to be beyond counting.