Shloka 9
Brahmāstra-pratisaṃhāraḥ, Parīkṣit-nāmakaraṇam, Nagarotsava-varṇanam
Withdrawal of the Brahmāstra; Naming of Parīkṣit; Description of Civic Festivities
“वत्स! परलोकमें जाकर तू अपने पितासे मेरी यह बात कहना--“वीर! अन्तकाल आये बिना प्राणियोंके लिये किसी तरह भी मरना बड़ा कठिन होता है। तभी तो मैं यहाँ आप-जैसे पति तथा इस पुत्रसे बिछुड़कर भी जब कि मुझे मर जाना चाहिये, अबतक जी रही हूँ; मेरा सारा मंगल नष्ट हो गया है। मैं अकिंचन हो गयी हूँ” ।।
vaiśampāyana uvāca | vatsa, paralokaṁ gatvā tvaṁ pituḥ mama imāṁ vācaṁ vada— “vīra, antakāla āyātam vinā prāṇināṁ kathaṁcid api maraṇaṁ mahad duṣkaram. tata eva aham iha tvādṛśena patinā anena ca putreṇa viyuktā satī, yady api mama maraṇam ucitam, adyāpi jīvāmi; mama sarvaṁ maṅgalaṁ naṣṭam. aham akiñcanā jātā.” athavā dharmarājñāham anuñātā, mahābāho, bhakṣayiṣye viṣaṁ ghoraṁ, pravekṣye vā hutāśanam.
“Con ơi, khi con sang cõi bên kia, hãy nhắn với cha con lời này của mẹ: ‘Hỡi bậc anh hùng, nếu chưa đến giờ phút cuối cùng đã định, thì đối với chúng sinh, chết bằng bất cứ cách nào cũng vô cùng khó. Bởi vậy, dù nơi đây ta đã lìa xa người chồng như chàng và lìa xa đứa con này—dù lẽ ra ta phải chết—ta vẫn còn sống; mọi điềm lành của ta đã tiêu tan, và ta trở nên trắng tay.’ Nếu không, hỡi người dũng sĩ tay mạnh, sau khi xin phép Dharmarāja, ta sẽ uống độc dược ghê gớm hoặc bước vào ngọn lửa đang bừng cháy.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the Mahābhārata’s idea that death is governed by one’s destined time (antakāla): without that appointed moment, even intense suffering does not easily end life. It also frames self-destruction as an ethically weighty act, presented here as something sought only after seeking Dharmarāja’s authorization, highlighting the primacy of dharma and social-royal sanction in extreme decisions.
A grieving woman, speaking through a message to be delivered to her deceased husband in the afterlife, laments that she remains alive despite losing husband and son and despite feeling she should have died. In despair, she declares that she will seek Dharmarāja’s permission and then either drink poison or enter fire.