Shloka 18
Uttanka’s Inquiry and Vāsudeva’s Adhyātma Exposition
Guṇa–Ritual–Immanence Teaching
ततो यमक्षयं जग्मु: समासाद्येतरेतरम् । पज्चैव पाण्डवा: शिष्टा हतामित्रा हतात्मजा: । धार्रराष्ट्रश्न निहता: सर्वे ससुतबान्धवा:
tato yamakṣayaṁ jagmuḥ samāsādya itaretaram | pañcaiva pāṇḍavāḥ śiṣṭā hatāmitrā hatātmajāḥ | dhārtarāṣṭrāś ca nihatāḥ sarve sasutabāndhavāḥ ||
Vaiśampāyana nói: Rồi họ xông vào nhau và đi đến cõi của Yama—kết thúc trong cuộc tàn sát lẫn nhau. Trong trận chiến ấy, chỉ còn năm anh em Pāṇḍava sống sót, sau khi đã giết sạch kẻ thù; nhưng các con trai của họ cũng đều bị giết. Toàn thể các Dhārtarāṣṭra—những con trai của Dhṛtarāṣṭra do Gāndhārī sinh ra—đều bị diệt vong, cùng với con cháu và thân tộc.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when a side ‘wins’ a war, the ethical and human cost can be total: hatred and adharma consume both victor and vanquished. The verse highlights the tragic symmetry of destruction—enemies are slain, but one’s own sons and kin are also lost—warning that violence fractures lineage, joy, and moral order.
Vaiśampāyana summarizes the outcome of the great conflict: the combatants meet death and go to Yama’s realm. Only the five Pāṇḍavas remain alive, though their sons are dead; Dhṛtarāṣṭra’s sons (the Dhārtarāṣṭras), born of Gāndhārī, are all annihilated along with their sons and relatives.